در اين زمان [ سواد ] ده خوره و چهل و هشت ناحيه دارد .
ابتدا به بيان مقدار ماليات سواد بر حسب آنچه در اين زمان و به دنبال سال 240 ه ثبت شده ، مىپردازيم . و آن نخستين سالى است كه اندازه و مقدار مالياتها در ديوانها ثبت گرديده است . سپس در فتنهاى كه در روزگار امين پسر زبيده پيش آمد ، ديوانها بسوخت ، و آن سال هشتاد و سه ه « 1 » بود .
روش ( نسق ) آن ديوانها و مرزهاى عراق از سمت مغرب بر اين شرح است :
ناحيهها / گندم / جو / پول ( نقد ) انبار و رود معروف آن / 800 ، 11 كرّ « 2 » / 400 ، 6 كرّ / 000 ، 400 درهم ناحيهء مسكن / 000 ، 3 كرّ / 000 ، 1 كرّ / 000 ، 150 درهم ناحيهء قطربّل / 000 ، 2 كرّ / 000 ، 1 كرّ / 000 ، 300 درهم ناحيهء بادوريا / 500 ، 3 كرّ / 000 ، 1 كرّ / 000 ، 000 ، 1 درهم بهرسير / 700 ، 1 كرّ / 700 ، 1 كرّ / 000 ، 150 درهم رومقان / 300 ، 3 كرّ / 300 ، 3 كرّ / 000 ، 250 درهم كوثى / 000 ، 3 كرّ / 000 ، 2 كرّ / 000 ، 350 درهم
هامش
( 1 ) تاريخ فوق كه در متن آمده صحيح نيست ، بايد سال 183 ه - باشد . امّا درگيرى امين و مأمون بر اساس تواريخ معتبر بعد از سال 193 ه بوده است . ر ك به مروج الذهب ، مسعودى ، ترجمه ، صص 401 - 402 .
( 2 ) كرّ المعدّل : پيمانه عراقى است كه با شصت قفيز برابر است و هر قفيز ده عشير يا بيست و پنج رطل بغدادى است .
كرّ انواعى بشرح زير دارد :
الف ) كرّ هاشمى : يك سوم كرّ معدّل ، ب ) كرّ هارونى : مانند كرّ هاشمى است . ج ) كرّ اهوازى : هم وزن كرّ هارونى است . ر ك به مفاتيح العلوم ، خوارزمى . ص 68 .
عشير : يك دهم قفيز است كه برابر است با سى و شش ذراع مكسره .
قفيز : برابر است با يك دهم جريب و هر جريب برابر است با سيصد و شصت ذراع مكسره . ر ك مفاتيح ، ص 68 .