و اما سبب فاعلىِ اين خوف ، جهل است و عدم اطلاع بر آغاز و انجام . كه « اَلجَهلُ اُمُّ الفَسادِ وَالعِلمُ اَبُو الصَّلاحِ وَالإصلاحِ ، وَالمَعرِفَةُ نِعمَ الدَّليلُ ، فَحَيُّوا عَلَى الفَلاحِ »
( ( 1379 ) ) هر دو چشمش بست سحر صنعتش * تا كه جان را در چه آمد رغبتش
ن 1111 7 - ك 373 10
در چه : چاه طبيعت .
( ( 1380 ) ) در خيال او ز مكر كردگار * جمله صحرا فوق چَه زهرست و مار
ن 1111 8 - ك 373 11
صحرا : عالم عقول و ارواح .
( ( 1400 ) ) فقر آن محمود تست اى بىسعت * طبع از او دايم همىترساندت
ن 1112 7 - ك 373 22
فقر آن محمود تست : فقرِ حقيقى محمود - نه فقرِ مذموم - همان نيستى است . چه فقير حقيقى به حق ، به حسب ذات و وجود و به حسب صفت و فعل - جميعاً - فقر به حق دارد و از خود هيچ ندارد . پس در هر سه مرتبه تقوّم به وجود حق و صفت و فعل او دارد . به حسب وجود ، لا إله إلَّا هُوَ گويد . و به حسب صفت ، لا إله إلَّا الله . و به حسب فعل لا حَولَ وَلا قُوَّةَ إلَّا بِالله العَلِيِّ العَظيمِ .
( ( 1403 ) ) چون شكار فقر كردى تو يقين * همچو كودك اشك بارى يوم دين
ن 1112 10 - ك 373 24
اشك بارى : اشك شادى . يا گريه كنى كه چرا دير به فقر مزيّن شدم .
يوم دين : يوم وصول به حق در استكمال . و طولى است ، نه عرضى . « وَذَكِّرهُم بِايَّامِ الله » . ( 1 )
( ( 1405 ) ) تن چو شد بيمار دارو جوت كرد * ور قوى شد مر تو را طاغوت كرد
ن 1112 12 - ك 373 25
طاغوت : اسم شيطان .
( ( 1407 ) ) يار بد نيكوست بهر صبر را * كه گشايد صبر كردن صدر را
ن 1112 14 - ك 373 26
هامش
( 1 ) - قرآن كريم ، سورهء ابراهيم ، آيهء 5 . .