عَقِيمٍ « 1 » ، وَ اللَّيْلِ إِذا عَسْعَسَ * وَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ « 2 » ، وَ لَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ « 3 » ، لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها « 4 » و إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ . « 5 »
فصل [ 4 ] : مجاز
جاحظ گفته است « 6 » : عرب را بر سخن گفتن دليرى و به فهم مخاطبان اعتماد است ، چونان كه روا دانستهاند بگويند شيران او را خوردند ، در حالى كه مقصودشان از ميان رفتن كس است . همانند اين است كه خداوند فرمود : إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعِيراً . « 7 » اين در حالى است كه شايد با آن اموال ، شراب نوشيده ، جامههاى زيبا بر تن كرده يا بر مركبهاى آراسته نشسته باشند و هيچ درهمى از آن در راه خوردن خرج نكرده باشند . نيز روا دانستهاند گفته شود : آتش آن را خورد ، در حالى كه اصل آن چيز از ميان رفته است . همچنين اين را روا دانستهاند كه دربارهء آنچه خوردنى نيست واژه « چشيدن » را به كار گيرند ، چونان كه خداوند فرموده است : ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ « 8 » يا فرموده است : فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما كانُوا يَصْنَعُونَ « 9 » و يا فرموده است : فَذاقُوا وَبالَ أَمْرِهِمْ « 10 » . عربها همچنين واژهء « اطعام » را براى آنچه خوراكى نيز نيست به كار بردهاند . از آن