22 - أفلح :
ابن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ » . ابن عباس در پاسخ گفت : « فازوا و سعدوا » ( رستگار شدند و به سعادت رسيدند ) . آنگاه به بيتى از لبيد بن ربيعه استشهاد كرد :
« 18 » يعنى : انديشه كن اگر كه تا كنون انديشه نكردهاى ، و براستى هر كه انديشه كرد رستگار شد . [ اين كلمه در آيهء مؤمنون / 1 آمده است : « قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ * الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ » . يعنى : براستى مؤمنان رستگار شدند ، كسانى كه در نماز خود خشوع دارند . از همين مادّه ، در قرآن كريم ، فعل ماضى « أفلح » 4 بار ، مضارع همين باب 23 بار ، و اسم فاعل همين باب به صورت جمع مذكر سالم ، 2 بار آمده ؛ و در اين مورد : - گاه در مقام بحث از مؤمنين ، متّقين ، صابرين ، مجاهدين ، حزب اللّه ، و « الّذين على هدى من ربّهم » ( كسانى كه از جانب پروردگار خود هدايت يافتند ) ، فلاح براى آنان اثبات شده ؛ - و گاه نيز در مقام سخن از كافرين ، ظالمين ، مكذّبين ، ساحر ، و « الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ » ( كسانى كه به ناروا بر خدا دروغ مىبندند ) ، فلاح از آنان نفى شده است . تفسير « إفلاح » به فوز و سعادت تفسيرى نزديك و پذيرفتنى است . يكى از معانى « فلاح » در زبان عربى ، نجاح ( موفقيت ) و رسيدن به هدف مورد نظر است . راغب اصفهانى در المفردات ميان دو نوع فلاح تفاوت گذاشته است : - فلاح دنيوى ، و آن عبارت است از رسيدن به سعادتهايى كه زندگى دنيوى به واسطهء وجود آنها زندگيى خوش مىشود ، يعنى امورى از قبيل زنده ماندن ، غنا و بىنيازى ، و عزّت و