16 - تضحى :
ابن ازرق دربارهء معنى اين سخن خداوند - تعالى - پرسيد ، « وَ أَنَّكَ لا تَظْمَؤُا فِيها وَ لا تَضْحى » . ابن عباس در پاسخ گفت : لا [ تعرق ] فيها من شدة الحر » ( در آنجا از گرماى فراوان عرق نمىكنى ) . چون ابن ازرق از او پرسيد : آيا عرب با چنين تفسيرى آشناست ، او پاسخ داد : آرى ، آيا نشنيدهاى كه شاعر مىگويد : « 12 »
يعنى : مردى را ديد كه چون خورشيد مىتابيد عرق مىكرد و شامگاهان سرد مىشد . [ اين كلمه در آيهء طه / 119 آمده است : « فَقُلْنا يا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَكَ وَ لِزَوْجِكَ فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى * إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيها وَ لا تَعْرى * وَ أَنَّكَ لا تَظْمَؤُا فِيها وَ لا تَضْحى » . يعنى : پس گفتيم : اى آدم اين دشمن تو و همسر توست پس مباد شما را از بهشت بيرون راند كه محروم شوى * براى توست كه در آنجا نه گرسنه شوى و نه برهنه * و تو در آنجا نه تشنه مىشوى و نه به آفتاب مىسوزى . اين صيغه تنها يك بار در قرآن كريم آمده ، اما از همين مادّه صيغههاى ذيل نيز تكرار شده است : - « الضّحى » به معنى زمان خاصى از روز در سوره ضحى / 1 ؛ - « ضحى » ، نكره ، در دو آيه : طه / 59 و اعراف / 98 ؛