گريخت و از آنجا خبر امان شنيده باز آمد و نزد پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم ايمان آورد ، و هبيرهء مخزومى در نجران بماند و ايمان نياورد و ام هانى كه زن او بود از وى برى شد ، و ابن زبعرى نزد رسول آمد و اسلام آورد و گفت :
يا رسول المليك إنّ لساني
راتق ما فتقت إذ أنا بور
إذ أبارى الشّيطان في سنن الغ
ىّ و من مال ميله مثبور
امن اللَّحم و العظام لربّي
ثمّ نفسي الشهيد أنت النذير
و از ابن مسعود مرويست كه در روز فتح مكه كه پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله به مسجد الحرام آمد و سيصد و شصت بت در حوالى مكه بودند چوبى در دست داشت بر آنها ميزد و نگونسارشان ميكرد و ميگفت جاءَ الْحَقُّ وَما يُبْدِئُ الْباطِلُ وَما يُعِيدُ جاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً و از ابن عباس روايتست كه چون پيغمبر به مكه آمد فرمود به خانه كعبه داخل نميشويم تا بتان در آنجا باشند پس بفرمود تا آنها را از آنجا بيرون آوردند و ميان آنها دو بت بر صورت ابراهيم و اسمعيل عليهما السّلام ساخته بودند و از لام در دستهاى ايشان بود فرمود
قاتلهم اللَّه أما و اللَّه لقد عملوا انهما لم يستقسما بهما قط
خدا كفار را هلاك گر داناد به خدا سوگند كه ايشان دانستند كه ابراهيم و اسمعيل عليهما السلام هرگز استقسام بازلام نكردهاند پس اهل مكه فوج فوج آمدند و اسلام آوردند تا همه بشرف اسلام رسيدند حق سبحانه اين سوره را قبل از وقوع فتح فرستاد و پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم را از آن اخبار فرمود ، از مقاتل مرويست كه چون اين سوره نازل شد آن حضرت بر اصحاب خواند همه فرحان و شادان گشتند و استبشار نمودند مگر عباس كه چون استماع آن كرد بگريست پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم گفت
ما يبكيك يا عم
چه ترا بگريه در آورد اى عم ، گفت ( يا رسول اللَّه أظن أنه قد نعيت إليك نفسك ) گمان من چنانست كه اين سوره خبر وفات تو ميدهد حضرت فرمود
انه لكما تقول
اين چنين است كه تو مىگويى پس آن حضرت بعد از دو سال از نزول اينسوره بدار البقاء شتافت و كسى در اين دو سال آن جناب را خندان نديد ، و بعضى گفتهاند كه قائل اينقول ابن عباس بود پس از آن آن حضرت فرمودند كه
لقد اوتى هذا الغلام علما كثيرا
اين پسر را علم بسيار دادهاند و وجه دلالت اينسوره بر رحلت حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم تماميت دعوتست و كمال دين كه لازم فتح مكه بود چه كمال مستتبع زوالست كما قال امير المؤمنين عليه السّلام .
إذا تمّ أمر دنا نقصه
توقّع زوالا إذا قيل تمّ
و ديگر آنكه امر به استغفار تنبيه است بر دنوّ أجل و لهذا اينسوره را سورة التوديع ناميدهاند و مؤيد اينست اينكه مرويست كه بعد از سورة الفتح آيه الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ نازل شد و