و امتحان و سيئه مجازات است و انتقام كما روى عن عايشه ( ما من مسلم يصيبه و صب و لا نصب حتى الشوكة تشاكها و حتى انقطاع شسع نعله الا بذنب و ما يغفر اللَّه اكثر ) و گويند * ( ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ ) * مقول قول منافقانست كه از غايت بيفهمى ميگفتند به آن حضرت كه اى محمد ( ص ) آنچه به تو ميرسد از فتح و نصرت از خدايست و آنچه به تو ميرسد از هزيمت و قتل اصحاب از نفس تست و سوء تدبير تو و قول اول اصح است پس معنى آنست كه هر نيكى كه به تو ميرسد اى آدمى از خداست و هر چه به تو ميرسد از بدى از شآمت معاصى تست و از اين جهت است كه در روز بدر مظفر شديد بتوفيق الهى و در روز احد به سبب عدم ثبات بر جهاد و فرار از آن و اطاعت پيغمبر نكردن مغلوب شديد چه اگر ثبات ورزيدندى و شعب را رها نكردندى آن مصيبة بايشان نميرسيد ابو العاليه گويد مراد به حسنه و سيئه طاعت و معصيت است يعنى طاعت بتوفيق و اقتدار و تمكين و الطاف او است و معصية بفعل بد تو بدون اعانت و ارادهء او و ابو القاسم بلخى گفته كه مراد بسيئه عقوبت است بر سبيل جزا بر معصيت و بر سبيل توسع به اين تسميه مسمى شده كقوله تعالى وَجَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها و هر مصيبت كه ببنده ميرسد كفارهء گناهان او است و عقوبت گناهان كبيره است و نيز از حضرت رسالت ( ص ) روايت است كه
ما من خدش يعود و لا اختلاج عرق و لا عثر و قدم الا بذنب و ما يعفو اللَّه عنه اكثر
و مجبره را در اين آيه تمسكى نيست زيرا كه ثانى مفصل اول است كه مجمل است و بعد از آن ميفرمايد كه * ( وَأَرْسَلْناكَ ) * و فرستاديم ترا اى محمد ( ص ) * ( لِلنَّاسِ ) * براى همهء آدميان * ( رَسُولًا ) * فرستادهء كه تبليغ احكام كنى و ايشان را بطاعت ترغيب نمايى تا به جهت آن مستوجب حسنه شوند و تحذير ايشان كنى از معصيت تا بمصيبت گرفتار نشوند بدان كه رسولا حالست از براى تأكيد چه ارسال دلالت بر آن مىكند و مىتواند بود كه نصب آن بر مصدرية باشد * ( وَكَفى بِاللَّه ) * و بسنده است به خدا * ( شَهِيداً ) * گواه بر رسالت تو بنصب معجزات و گويند معنى آنست كه خدا شاهد است بر بندگان خود به آن چه مىكنند از خير و شر و بنا بر اين آيه متضمن ترغيب عباد است در خير و تحذير از شر
و بعد از آن ترغيب عباد مىنمايد در طاعت رسول بقوله * ( مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ ) * هر كه فرمانبرد رسول را * ( فَقَدْ أَطاعَ اللَّه ) * پس بدرستى كه فرمان برده است خداى را زيرا كه در حقيقت مبلغ او امر او سبحانه است مرويست كه روزى حضرت رسالت ص فرمود كه
من احبنى فقد احب اللَّه و من اطاعنى فقد اطاع اللَّه و من عصانى فقد عصى اللَّه
منافقان گفتند كه محمد ( ص ) عيب شرك نميكند و از آن نهى نمىكند مگر به جهت آنكه او را خداى خود گيريم هم چنان كه نصارى عيسى را خداى خود گرفتند آيه آمد كه هر كه اطاعت رسول كند اطاعت
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 77
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٧٧