رسيده است چنين برمىآيد كه آن حضرت برنامهريزى كارآمدى براى اين حركت علمى انجام داده بودند . مضافا به اينكه ايشان عليرغم تحمل دردها و اندوههاى فراوانى كه فاجعهء كربلا بر ايشان و براى دنياى اسلام بهجا گذارده بود فكر و ذهن خود را براى تعليم دانش به شاگردان آماده ساخته بودند ، اينجا است كه مىبينيم همگان را به تحصيل دانش ترغيب نموده و صاحبان استعدادهاى قوى را با زبان و عمل در اينباره مورد تأكيد بيشترى قرار مىداده و از ديگر سوى مورد احترام قرار مىدادند ، آداب دانشآموزى را به دانشآموزان آموخته و حقوق معلم و متعلم را به آنان گوشزد نموده و با بيان اجر و ثواب طلب علم آنان را به تحمل رنج و سختى در اين راه ترغيب مىفرمود ، چنين بود كه امام سجاد عليه السّلام توانست تعداد زيادى از جويندگان معرفت را كه در جامعهء آن روزگار به « قرّاء » يا قاريان قرآن معروف بودند گرد خود جمع كند .
لازم به توضيح است كه از اينجهت به اين اشخاص قارى قرآن گفته مىشد كه تنها محور تمام بحثهاى علمى آنان قرآن و حفظ و تعليم و تفسير آن بوده و در اثر سياست خطرناكى كه حاكمان ، پس از پيامبر اكرم به وجود آورده بودند اثرى از علم حديث ، سيره ، فقه و نگارش كتاب در اين زمينهها نبوده و جريان عادى جامعه به نفع مكتب فكرى امام سجاد عليه السّلام نبود .
با همهء اين احوال مىبينيم كه علما فقها و قراء به صورت بىنظيرى گرد امام سجاد عليه السّلام اجتماع كردند كه در زمانهاى ديگر مشابه آن ديده نشده بود ، آنها در سفر و حضر آن حضرت را ترك نمىكردند ، سعيد بن مسيب مىگويد :
تا وقتى امام سجاد از مكه خارج نمىشد هيچكدام از قراء از آن شهر خارج نمىگرديدند و روزى كه به همراه امام از شهر خارج شديم هزار
أعلام الهداية ( پيشوايان هدايت ) ( فارسى ) — صفحة 292
مساهمون: منذر حكيم
ص٢٩٢