قبطيان خدايان را به ساخت سوسك و اژدها و باز و ديگر جانوران مىنمايانند و اين جانوران را نشانهء خدايان مىپندارند . اين سخن را مانثوس در گزيدهء انديشهء طبيعيان و هكاتئوس در دفتر يكم فلسفهء قبطيان گفتهاند . آنان تنديسهها و پيكرهها و پرستشگاهها را همانند اينها ميسازند ولى نمىدانند كه ساخت خود خدايان چگونه است .
آنها ميگويند كه جهان را آغاز بوده و پايانى هم خواهد داشت .
جهان نزد آنها گرد است و كروى و ستارگان از آتشند و از گرماى آنها آنچه در روى زمين است پديدار مىشود . ميگويند كه روان جاويدان است و پس از مرگ مىماند و از تنى به تن ديگر مىرود .
باران از دگرگونى هوا پديد ميگردد . اينست آنچه هكاتئوس و اريستاگوراس دربارهء انديشهء طبيعى و گيتىشناسى آنان گفتهاند .
دربارهء پديدههاى ديگر جهان هم آنان روش طبيعى دارند .
قبطيان به داورى و دادگرى هم پرداختند و آيينها و قانونها نهادند و آنها را از هرمس ميدانند .
آنها جانوران خانگى را كه مردمى را يارى ميدهند خداىواره مىپندارند و بدانها نيايش مىبرند .
آنان ميگويند كه هندسه و ستارهشناسى و شمارگرى را ما پديدار ساختيم .
اينست آنچه كه دربارهء ريشه و آغاز فلسفه و پديد كردن آن گفتهاند .
( ديوگنس لائرسيوس دفتر نخستين بند 1 - 12 ، از روى ترجمهء فرانسوى 1 : 39 - 42 و ترجمهء انگليسى 1 - 13 و آلمانى 1 - 8 با نگاه به متن يونانى آن براى نامها ) .
ديدهايم كه ديوگنس در اينجا ( 1 : 4 ) از هرمس ياد كرده است ، در سرگذشت ارسطو ( 5 : 33 ) و فيثاغورس ( 8 : 81 ) هم از او نام برده مىشود . در دفترهاى تاريخ فلسفهء ما گفتهاند كه سه هرمس
نزهة الأرواح وروضة الأفراح ( تاريخ الحكماء قبل ظهور الإسلام وبعده ) ( فارسى ) — صفحة ديباچه 82
مساهمون: شمس الدين محمد بن محمود الشهرزوري
صديباچه ٨٢