اينك از جدولهايى كه مورو و باومشتارك در دفترهاى خود آوردهاند ياد مىكنم تا نشان داده شود كه اين سرچشمههاى تاريخى چه دگرگونيهايى داشتند و بر فهرستهاى ارسطو هم چه گذشته است :
مىدانيم كه اريستون و اندرونيكوس در نشر نگارشهاى ارسطو دستى داشتهاند و پس از آن هم فهرست براى آنها نوشته شده است از :
ديوگنس لائرسيوس ، هسوخيوس ، پتولمايوس خنوس يا بطلميوس غريب كه نويسندگان ما از اين يكى بيشتر بهره بردهاند .
از كارى كه اريستن دربارهء نگارشهاى ارسطو كرده بود اندرونيكوس بهره برده و فرفوريوس هم بايد از آن گرفته باشد ، از كاراريستن ديوگنس لائرسيوس گرفته است . و از همان كاراريستون است كه هسوخيوس بهره برده و فهرست گمنام از روى اين يكى بنگارش در آمده است . ( جدول مورو ص 287 ) از فهرست نخستين نگارشهاى ارسطو بريدهها و پارههاى آن هم نابهنجار در عنوانها گرفته شده كه سپس در پنج ستون با يك دگرگونى و جابجائى در دنبال آن و با دو بندى كه بر آن افزودند آن را نوشتند آنگاه اين يكى دو رشته شده :
يكى آنكه پنج عنوان از آن انداختند و اندكى غلط هم در آن رخ داد و به دست ديوگنس لائرسيوس رسيد .
دومى آنكه پيش از مسيح با اشتباهى در شمارهها پيدا شده سپس آن را نخستين بار تصحيح كردند ، آنگاه برخى از شمارههاى آن را درست كردند و دوتايىها را انداختند و برخى از عنوانها را هم درست كردند و اين كار پس از 130 پيش از مسيح يا پس از آن شده بود .
آنگاه بر آن افزودند و دنبالهاى براى آن نوشتند ، سپس دوم بار آن را درست ساختند و واژههاى : « درباره » يا « دفتر » را بر
نزهة الأرواح وروضة الأفراح ( تاريخ الحكماء قبل ظهور الإسلام وبعده ) ( فارسى ) — صفحة ديباچه 99
مساهمون: شمس الدين محمد بن محمود الشهرزوري
صديباچه ٩٩