چشمگير بود . در زمان أمير المؤمنين على ( عليه السلام ) لغزش مردم در قراآت گسترش فزونترى يافت كه
آنحضرت ، شاگرد خود أبى الأسود دؤلى را براي تأسيس قواعدى براي اعراب قرآن فراخواند . آنگاه در زمان
عبد الملك بن مروان ، حجاج بن يوسف ثقفي كه والى أو در عراق بود براي نقطه گذارى قرآن همت گماشت ، وأين
كار به دست نصر بن عاصم ليثى ، ويحيى بن يعمر عداونى - كه هر دو به سال 90 ه . ق از دنيا رفتند - انجام
گرفت . وايندو از دانشمندان مشهور واز نحويين وقراء موثق به شمار مى رفتند .
در كتاب شرح ما يقع فيه التصحيف والتحريف از أبى احمد عسكري آمده است :
( روايت شده كه سبب انگيزه ء نقطه گذارى ، يعنى پياده كردن اعراب در قرآن اين بود كه مردم در گذشته حدود
چهل واندى سال تا زمان خلافت عبد الملك بن مروان ، قرآن كريم را در مصاحفى قرائت مى كردند كه طبق
رسم الخط مصحف عثماني نگارش شده بود ، آنگاه تصحيف ولغزش در قرائت رو به ازدياد نهاد ودر عراق
گسترش يافت . حجاج بن يوسف ثفقى از كتاب درخواست كرد براي اين حروف متشابه وهمانند با يكديگر [ از قبيل
باء ، وتاء وثاء وياء . . وأمثال آنها ] علامات ومشخصاتي را وضع وابتكار نمايند ) ( 1 ) .
كار اين علماء به نقط وشكل - يعنى نقطه گذارى قرآن به منظور ارائه ء اعراب ونيز نقطه ها وعلامات حروف
متشابه - محدود بود ، بودن اينكه هيچگونه دگرگونى در شكل كلمه ايجاد كرده باشند . بنابراين آن كلماتي كه ميان
رسم الخط آن ، وروايت مربوط به قرائت آن اختلاف وجود داشت به همان حالت نخستين مصاحف امام باقي
ماند . وبراى شناخت قرائت چنين كلماتي همواره به روايت وكتب مربوط به رسم الخط قرآن مراجعه مى شد . مانند
( جائ = جيئى ) ( 2 ) در مصحف مكة ، و ( لااذبحنه ) ( 3 ) با افزودن الف أول در تمام مصاحف .
اين كار نيز به خاطر حزم واحتياط انجام گرفت تا مجالي براي ايجاد دگرگونى در قراآت به وجود نيايد .
چنين به نظر مى رسد كه نقط وشكل ، واعجام - كه أولى ودومى به معنى نگارش مسخصات اعراب ، وسومى
به معنى رفع ابهام از راه نقطه گذارى حروف متشابه ويا نگارش ويژه أي براي تشخيص حروف متشابه مى باشد -
تابع روش أهل منطقه أي بود كه مصحف بدانجا فرستاده شد ، ونيز تابع قرائتي بود كه از فرستادگان عثمان
فراگرفته بودند .
پس از نقط وشكل واعجام مصاحف ، مرحله ء استنساخ مصاحف با رنگهاى مختلف فرا رسيد ، به اين معنى كه
مصحف را طبق يكى از قراآت سبع با رنگ خاصي مى نگاشتند ، وقراآت ديگر را با رنگى ديگر تا ميان آنها تفاوتى
به وجود آيد ، چون ديدند كلمات قرآن پس از پياده كردن نقط وشكل واعجام صرفا پذيراى يك قرائت است
ونمى تواند قابل انعطاف باشد ( 4 ) .
پس از آنكه كار أهل مغرب - در نگارش قرآن - بر طبق روايت حفص استقرار يافت ، قراآت حفص را با مركب
سياه مى نوشتند ، وقراآت ديگر را با رنگ سرخ كتابت مى نمودند ( 5 ) .
چاپ قرآن
اولين چاپ قرآن كريم در مصر - مطابق قواعد رسم الخط قرآن - به سال 1308 ه . ق از سوى شيخ ( أستاذ )
رضوان بن محمد مخللاتى انجام گرفت ( 6 ) .
وپس از آنكه پاره أي از زمينه هاي اختلاف ، در نگارش آن پديد آمد از سوى لجنه أي كه وزات فرهنگ مصر
هامش
1 . الحياة العلمية في الشأم ، ص 35 نقل از التصحيف والتحريف : عسكري ، ص 13 . 2 . در سوره ء زمر ، آية ء 69 .
3 . در سوره ء نمل ، آية ء 21 . 4 . غيث النفع ، ص 38 . 5 . رك . روضات الجنات ، ص 263 .
6 . السبيل إلى ضبط كلمات التنزيل ، ص 57 .