3 . تواتر يا استفاضه كه نظريه ء ابن الجزري است . منظور ابن الجزري اين است كه بايد سند روايت مربوط به
قرائت ، مفيد قطع وعلم باشد . دراين جهت ميان روايات متواتر ومستفيض وروايات احادى - كه همراه با قرائن
مفيد قطع مى باشد - تفاوتى وجود ندارد .
مى توان اين سخن را با مثالهائى كه ابن مجاهد در كتاب السبعة ياد كرده است توضيح داد ، وى پاره أي از
قراآت را ياد كرده است كه فقط يك راوي در طبقه ويا زمان خود آنرا نقل كرده است ، مانند روايت بكاربن عبد الله
بن كثير از پدرش كه مى گفت : ( پدرش ( لاحدى الكبر ) را كه درآيه ء 35 سوره ء مدثر آمده است بدون الف ، يعنى ( لحدي الكبر ) قرائت مى كرد .
باتوجه به اين مطالب نتيجة مى گيريم كه :
همه ء علماء در صحت سند روايت مربوط به قرائت شرط كرده اند بايد مفيد علم باشد ، يعنى ايجاد علم كند كه
قرائت چه به صورت فعل وچه به صورت تقرير وتأييد از معصوم ( عليه السلام ) صادر شده است .
مالا به اين نكته مى رسيم كه از نظر اين دسته از دانشمندان ميان قرآن وقراآتى كه در زمينه ئ آنها چنين روايات
صحيحي وجود دارد هيچ تفاوتى نيست ، زيرا قرآنيت قرآن جز از طريق علم قابل اثبات نمى باشد ، يعنى ناگزير بايد
آنچه به عنوان قرآن قرائت مى شود يقينا قرآن باشد .
از همين جا است كه عده أي از علماء بر آن شدند فقط قراآتى را - كه روايات مربوط به آنها از لحاظ سند صحيح
ويا متواتر بوده است . عليرغم عدم مطابقت آنها با رسم الخط مصحف - تجويز كنند .
ب . مطابقت با رسم الخط مصحف :
پس از آنكه به مقصود قراء از صحت سند مربوط به روايات قراآت آگاه شديم بايد ببينيم مقصود آنها از
( مطابقت قرائت با رسم الخط مصحف ) چيست . وچنانكه ديديم اين مطلب يكى از عناصر عمده ئ مقياسهاى قراآت
معتبر به شمار مى رود .
مقصود از رسم الخط مصحف ، همان چيزى است كه مصاحف امام در زمان عثنان وبه دستور أو بر أساس آن
نگارش شده است .
عثمان - آنگاه كه به يكنواخت ساختن مصاحف در نگارش فرمان داد - منظورش آن بود كه رسم الخط مصاحف
يادشده حاوي حروف ووجوهى از قراآت باشد - كه در آخرين مقابله ء قرآن با جبرائيل - قرائت قرآن كريم بر آن
حروف استقرار يافته بود ، تا از ورود قراآت شاذه وغيرمعتبر در دائره ء قراآت معتبرى - كه خواندن قرآن بر طبق آنها
جائز بود - پيشگيرى شود .
بايسته است سخن صاحب كتاب الانتصار را ببينيم تااين مطلب را بهتر بازيابيم . وى مى گفت :
( هدف ومقصدي كه عثمان براي جمع وتدوين قرآن در ميان دو لوح ، نصب العين خود قرار داده بود با هدف
أبى بكر در اين كار تفاوت داشت ، هدف عثمان صرفا اين بود كه ميان مردم براساس قراآت معروفي - كه صدور آن
از نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) ثابت شده بود - اتحاد وهمبستگى ايجاد كند ، وآن قراآتى را كه فاقد اين
ويژگى بوده است الغاء كرده ومردود اعلام نمايد تا با اتفاق نظر مهاجرين وأنصار ، مردم را وادارد مصحف واحدى
را ملاك ومأخذ قرار دهند . انگيزه ء سعى وتلاش عثمان در تحقق چنين هدفي آن بود كه مبادا به علت اختلاف
أهل عراق وشام درباره ء پاره أي از وجوه قراآت ، فتنه أي به پا خيزد ) ( 1 ) .
وبراى اينكه از رسوخ قراآت غير معتبر وغير متواتر در عرصه ء قراآت معتبر پيشگيرى كنند درصدد برآمدند وجوه
هامش
1 . المواهب الفتحية 2 / 86 .