بسيط القول فى احكام شرايع الاسلام . طبرى براى اين كتاب دفترى به عنوان مقدمه به نام « مراتب العلماء » تأليف كرد و هر يك از ياران پيامبر خدا را كه بر مذهب فقهى مورد اختيار خود بود نام برد . وى در ذكر نامهاى آنان از مدينه و مكه آغاز نهاد و به عراقين ، كوفه و بصره ، و سپس شام و خراسان پايان داد .
البصير فى معالم الدين . رساله اى است براى مردم طبرستان در باب اختلافى كه بين آنان در اسم و مسمى و مذاهب اهل بدعت روى داده بود .
تهذيب الآثار و تفصيل الثابت من الاخبار . در اين اثر سبب هر يك از احاديث و راههاى روايت و جنبهء فقاهت و معانى و الفاظ غريب آن را بازنموده است . ياقوت به نقل از ابو بكر ابن كامل مىگويد : كس را پس از ابو جعفر طبرى نديدم كه در دانش گسترده تر و در تأليفها از او بيشتر و پيشتر باشد .
جامع البيان عن تأويل آى القرآن . و آن از بزرگترين و جليلترين تفسيرهاى قرآن مجيد در اسلام است . گويند طبرى روزى از شاگردان خود پرسيد : آيا از تفسير قرآن لذّت مىبريد ؟
گفتند شمار برگهاى آن چه اندازه خواهد بود ؟ گفت : سى هزار برگ ، يعنى شصت هزار صفحه .
گفتند اين مقدار عمر آدمى را به پايان مىرساند پيش از آنكه خواندن آن پايان يابد . از اين رو طبرى تفسير خويش را در سه هزار صفحه مختصر كرد .
آنگاه پرسيد : آيا از تاريخ جهان از روزگار آدم تا اين دوران لذّت مىبريد ؟ باز همان پرسش و پاسخ كه دربارهء تفسير به ميان آمد تكرار شد .
طبرى گفت : دريغا كه همتها مرده است . و آنگاه تاريخ را نيز همچون تفسير مختصر كرد .
الجامع فى القراآت . حاجى خليفه نگارندهء كشف الظنون مىنويسد : در اين كتاب بيست و چند طريقه از طرق تلاوت قرآن ديده مىشود . ابو على حسن بن على اهوازى مقرى در كتاب الاقناع مىگويد : شامل يازده طريقه از تلاوت قرآن است ، و در طرق قراآت كتاب عظيمى دارد كه آن را در هيجده مجلد مشاهده نمودم كه با خطى درشت نگارش يافته . تمامى طرق قرائت اعم از مشهور و نادر و علل و اسباب و شرح آنها را در اين كتاب متعرض گرديده است و طريقه اى را كه دور از طرق مشهور نيست برگزيده است .
حديث الطير . ابن كثير مىگويد : كتابى از طبرى به اين اسم ديدم كه حديث طيور را در آن گرد آورده بود .
الخفيف فى الفقه . ياقوت گويد : از كتابهاى سودمند طبرى است كه از كتاب اللطيف او سرچشمه گرفته است ، و نزديك به ذهن خوانندگان است و داراى مسائل بسيار . اين اثر شايستهء مراجعهء علماء و درس مبتديان و تحصيل متعلمان است .
تاريخ الطبرى ( تاريخنامه طبرى ) ( فارسي ) — صفحة مقدمه 8
مساهمون: محمد بن جرير الطبري
صمقدمه ٨