قرآن كريم ، " و - هرگاه على سخن مىگويد ، بلبل مىخواند " ، اين دو مثال براى متصله اتفاقيه بود و اما مثال منفصله اتفاقيه : " على يا ايستاده است يا نشسته " - كه ممكن است او نه ايستاده باشد و نه نشسته ، ولى بر سبيل اتفاق چنان است كه وى ، هميشه يا نشسته است و يا ايستاده .
و اما اگر در قضيه ، لفظى نباشد تا دلالت كند بر اينكه قضيه ، اتفاقيه است و يا قسم ديگر ، بگونهاى كه نميتوان فهميد كه از چه قسمى است ، در اين صورت آن را " مطلقه " نامند مانند اين آيه كريمه -
" وَ إِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَ جاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَكَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ
- هرگاه سورهاى نازل مىشود كه بخداى ايمان آورده و همراه پيامبرش جهاد كنيد گردنكشان از تو اجازه دورى از جهاد را ميخواهند " در اين مثال بيان نشده است كه قضيه لزوميه است يا اتفاقيه و بنابراين مطلقه است .
* * * آنچه را تا بدينجا گفتهايم ، درباره قضاياى شرطيه موجبه بود و اما در قضاياى شرطيه سالبه ، بايد به مسلوب نگاه كرد ، اگر اتصال به نحو " علاقه " سلب شده باشد ، " سالبه لزوميه " و اگر سلب اتصال بطور اتفاقى است ، " سالبه اتفاقيه " نام دارد و همچنين ساير اقسام آن .
* * *
" اقسام منفصله "
قضاياى منفصله بر 3 قسمند : 1 - حقيقيه و آن در جايى است كه طرفين قضيه نه در وجود و نه در عدم ، با يكديگر قابل اجتماع نيستند ، مانند عدد يا زوج است يا فرد .
2 - مانعه الجمع و آن در جايى است كه طرفين قضيه تنها در وجود با يكديگر جمع نميشوند و نه در عدم - و يا اينكه نسبت به طرف عدم ساكت است . مانند " على يا در خانه است يا مدرسه " كه در هر دو جا نمىتواند