[ 245 ] [ آيهء اول ]
« وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ »
« 1 » ؛ « اموال خود را بين خودتان به ناروا و باطل نخوريد » .
[ 246 ] [ آيهء دوم ]
« إِنَّ كَثِيراً مِنَ الْأَحْبارِ وَ الرُّهْبانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوالَ النَّاسِ بِالْباطِلِ » ؛
« 2 » « تعداد كثيرى از راهبان و دانشمندان اهل كتاب ، اموال مردم را به باطل مىخورند » .
برخى از آيات به خصوص به اين موضوع دلالت دارند يا دلالت بر جواز تقاص و استيفاى مال مغصوب مىنمايند ، مانند :
[ 247 ] [ آيهء سوم ]
« فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ » ؛
« 3 » « كسى كه بر شما تعدّى نمايد ، پس به او تعدّى نماييد ، همانا آنكه به شما تعدّى كرده است » .
[ 248 ] [ آيهء چهارم ]
« وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها » ؛
« جزاى بدكارى ، همانند آن بدكارى مىباشد » .
يا قول خداوند متعال كه مىفرمايد : [ 249 ]
« وَ لَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولئِكَ ما عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ »
. « 4 »
تفاصيل و جزئيّات و احكام آن در كتابهاى مفصّل فقهى ذكر شده است كه شما مىتوانيد به آنها مراجعه كنيد ، ولى ، ما در اينجا فوايدى را ذكر مىكنيم :
[ فوايدى چند : ]
1 - غصب گاهى با « اعتلاء » و استيلا بر عين و گاهى با إتلاف منفعت يا عين مىباشد و گاهى به صورت مباشرت مستقيم يا با تسبيب عمدى يا خطايى انجام مىپذيرد .
2 - بر غاصب و مخطى و معتدى واجب است چيزى را كه غصب نمودهاند يا تلف كردهاند ، عين آن و در صورت تعذّر ، عوض آن را بپردازند و اگر آن كار را انجام ندادند ، مالك مىتواند آن را انتزاع نمايد . اينكه در آيه شريفه « إعتداء » يا « سيّئه » ناميد از روى مجاز مىباشد و از باب نامگذارى ، چيزى با مقابل آن مىباشد .
3 - با وجود عين مغصوبه ، مالك مىتواند همان عين را انتزاع نمايد ، هرچند غاصب راضى نباشد ، چون او از نظر دريافت مال خود اختيار دارد از هر كدام از اموال كه خواست ، بردارد و اگر معاطله نمود يا انكار كرد ، و بيّنهاى هم وجود نداشته باشد يا
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء ، 188
( 2 ) . سورهء برائت ، آيهء ، 35
( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 194 .
( 4 ) . سورهء شورى ، آيهء 41 .