* * *
[ 346 ] [ آيهء دوم ]
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ »
« 1 » ؛
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! براى شما حلال نيست كه از زنان ، از روى اكراه ارث ببريد و آنان را تحت فشار قرار دهيد قسمتى از آنچه را كه به آنها دادهايد ( از مهر ) تملّك كنيد . مگر اينكه آنها عمل زشت آشكارى را انجام داده باشند » . در اين آيه چند حكم فقهى وجود دارد :
سه حكم فقهى :
1 - نهى از نگه داشتن زن ، در صورتى كه به منظور ضرر زدن به وى ، حقوق وى را رعايت نكند تا زمانى كه زن بميرد و مرد وارث او گردد . بنابراين نصب « كرها » بنابر حاليّت است و معناى آن چنين مىشود : « در حالى كه آن زنان از اين امر ناخشنودند » ، كه مصدر به معناى حال آمده است .
و گفته شده است كه : وقتى مردى كه داراى همسر بود ، فوت مىكرد و فاميلى از قبيله پدر يا برادر يا خويشاوند ديگرى داشت ، آن فاميل لباس خود را بر روى آن زن مىانداخت و مىگفت : من از هر كس ديگرى به او سزاوارترم ، كه گفته شد :
« لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً » ؛
يعنى : از آنها به اين روش ارث ، نگيريد ، چنانكه ارثيهها را به دست مىآوريد ، در حالى كه خود زنان نيز از اين كار ، ناراضى مىباشند كه اين معنا طبق قرائت « كرها » با فتح كاف است . امّا با ضمّ كاف « كرها » معناى آن اين است كه : « در حالى كه آنها به اين كار وادار مىشوند » . پس طبق معناى اوّل ( كرها » خود زن ، موروث است و طبق معناى دوّم ( كرها ) اموال زن به ارث مىرسد » . « 2 »
برخى نيز گفتهاند كه : مخاطب آيه ، اوليا و اقرباى زن است ، زيرا آنها زن را از ازدواج منع مىكنند . تا اموال وى ، بدون هيچ شريكى ، ملك آنان شود .
هامش
( 1 ) . سورهء مباركهء نساء ، آيهء 19 .
( 2 ) . روايات شأن نزول آيه ، در تفسير الدرّ المنثور ، ج 5 ، ص 21 ، و مجمع البيان ، ج 7 ، ص 138 ، و نيز در سنن ابى داوود ، ج 1 ، ص 520 - 525 آمده است .