است پس همه انواع آن مباح مىباشد ، مگر مورد يا مواردى كه نهى از استعمال آنها وارد شده باشد و در جايگاه خود مورد بحث قرار خواهد گرفت .
* * *
[ 181 ] آيهء ششم :
« هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا ، فَامْشُوا فِي مَناكِبِها وَ كُلُوا مِنْ رِزْقِهِ ، وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ » ؛
« 1 »
« خداوند آن آفريدگارى است كه زمين را زير پاى شما نرم و رام قرار داد كه در پستى و بلندىهاى آن راه برويد و از روزى آن ، بخوريد كه بازگشت تمام خلايق ، به سوى اوست » .
« ذلول » ؛ يعنى : « رام و نرم » كه راه رفتن روى آن ، آسان باشد . « مناكب » به معنى پستىها و بلندىهاست و آن نوع مثلى از جهت فرط تذلّل و رامى آن است ، چون كوهانهاى شتر خبر مىدهد كه راكب مىتواند روى آن گام بگذارد و كوهها و تپههاى زمين نيز اين گونه است . در اين آيه كه جستجو و راه رفتن روى تپّهها و پستىها را جهت كسب روزى ، خبر مىدهد ، مخالفت صريح با افكار و انديشههاى صوفيانه دارد كه آنان اين تلاش و جستجو را منع كردهاند و گفتهاند : اين امر مشتمل بر مساعدت ظالمان و ستمگران مىباشد كه بايد باج و حقّ سكوت به آنان داد و اين سخن از سر نادانى آنان ، مىباشد . چون اين نوع پرداختها و تحمّل ظلم ، مقصود به ذاته نيست ، بلكه اگر امكان جلوگيرى وجود داشت ، هرگز چيزى را نمىدادند . در حديث آمده است : هنگامى كه آيهء
« وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ »
« 2 » .
عدّهاى از صحابه ، كار و بار را رها ساختند و در خانهها نشستند و به عبادت و دعا مشغول شدند به اين دليل كه خداوند دادن روزى را تضمين كرده است . وقتى پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) از اين تصميم آنان آگاه شد ، آنان را در اين مورد فراوان مذمّت كرد و فرمود : « من مردى را كه دهان خود را به سوى خداوند باز كند و بگويد :
خدايا ! مرا روزى ده ، ولى طلب و جستجوى روزى را رها سازد ، دشمن مىدارم » . « 3 »
هامش
( 1 ) . سورهء الملك ، آيهء ، 15
( 2 ) . سورهء طلاق ، آيه ، 3
( 3 ) . غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 108 ، شمارهء 296 ،