از تمامشدن نماز ، وقت داخل شود ( فرض مىگيريم ركعت آخر نماز در وقت واقع شود ) ، اكثر فقهاى شيعه بر صحّت اين نماز فتوى دادهاند و در اين فرض ( كه نماز عصر را بعد از نماز ظهر بايد بخواند ) نماز عصر در اول وقت ( البته منهاى اندازه يك ركعت ) واقع مىشود . بنابراين به خاطر آنكه وقت اختصاصى خيلى كم است و قابل ضبط و اندازهگيرى نيست ، لذا در آيات و روايات به اشتراك تعبير شده است .
وجه سوّم : آن است كه ظاهر آيات و رواياتى كه اشتراك را مىرسانند اطلاق دارند و قابل تقييد مىباشند و به وسيله روايت داود بن فرقد از بعضى از اصحاب و از امام صادق ( عليه السّلام ) ، مطلق مذكور مقيّد مىشود : « فرمود : هرگاه خورشيد زوال يابد ، وقت نماز ظهر فرامىرسد . پس هرگاه به مقدار چهار ركعت از اوّل زوال بگذرد ، وقت نماز ظهر و عصر داخل مىشود ، تا هنگامى كه از غروب خورشيد به اندازه چهار ركعت ، باقى بماند كه وقت ظهر سپرى مىشود و مقدار چهار ركعت ، وقت نماز عصر خواهد بود ، وقتى كه خورشيد غروب نمود ، وقت نماز عصر نيز سپرى مىگردد » . « 1 »
و باز ممكن است از آيهء
« فَسُبْحانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ ، وَ حِينَ تُصْبِحُونَ . . . »
وقت اختصاصى را استفاده نماييم ، به دليل اينكه إمساء و إصباح و إظهار ، زمان دخول در شام و صبح و ظهر را مىرساند ؛ يعنى نمازها در اوّل وقت بايد خوانده شود . بنابراين آياتى كه اشتراك را مىرسانند ، به وسيلهء همين آيه
( حِينَ تُمْسُونَ وَ حِينَ تُصْبِحُونَ )
مقيّد مىگردند .
[ 21 ] آيهء پنجم :
« وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ ، وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبارَ السُّجُودِ
« 2 »
»
؛ « و تسبيح و حمد پروردگارت را قبل از طلوع آفتاب و پيش از غروب آن به جا آور و همچنين در قسمتى از شب او را تسبيح نما و بعد از سجدهها » و قريب به مضمون اين آيه ، آيهاى است در سورهء طور
« وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ ، وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبارَ النُّجُومِ »
؛ « 3 » و هنگامى كه برمىخيزى پروردگارت را تسبيح و حمد گوى و همچنين به هنگام شب او را تسبيح كن و به هنگام پشت كردن ستارگان و طلوع صبح » .
هامش
( 1 ) . وسائل ، ب 4 ، ابواب مواقيت ، ج 7 ، التهذيب ، ج 2 ، ص 25 ، حديث 70 ، غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 25 ، حديث 57 .
( 2 ) . ق ، 39 و 40 .
( 3 ) . سوره طور ، آيه 49 .