اين كه مؤمنين توقّع و انتظار رستگارى را داشتند ، لذا آيه مباركه با كلمهء « قد » شروع شده ، تا به مؤمنين بشارت داده شود .
كلمهء « فلاح » در لغت به معناى پارهپاره است و در لسان عرب مىگويد : « كشاورز را از آن رو فلّاح گفتند كه زمين را جهت زراعت و كشت ، پارهپاره و سوراخ مىنمايد » .
در جملهء
« فِي صَلاتِهِمْ »
؛ « مؤمنين در نمازشان خاضع هستند » ، نماز را به مؤمنين نسبت داده است ؛ به اين جهت است كه مؤمنين به سبب نماز خواندن ، منافع و بهرههايى را دارا مىشوند .
و امّا كسى كه براى او نماز انجام مىشود ، يعنى خداوند ، از فوايد نماز بىنياز است . « 1 »
« خشوع » : به معناى ترسيدن دل و قلب است و نشانهء ترسيدن دل آن است كه تمام اعضاء و جوارحش ، در حال نماز ، طبق دستور ، عمل نمايد ؛ از لحاظ نگاه كردن ( كه در حال نماز بايد به محلّ سجده نگاه كند ) و ثابت بودن بدن و طمأنينه و آرامش اعضاى آن در جاى جاى خود .
برخى گفتهاند : رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) به سوى آسمان نگاه مىكرد ، پس هنگامى كه آيهء مذكور نازل شد ، به جاى سجدهاش نگاه مىفرمود « 2 » رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) نمازگزارى را مشاهده نمود كه در سر نماز با ريش خود بازى مىكند فرمود ، « اگر قلب و دل اين شخص از خداوند ترس مىداشت ، اعضاى بدنش نيز مىترسيد و آرام بود . » « 3 »
نوع دوّم : در اوقات نمازهاى پنجگانه
اين نوع در دلايل نمازهاى پنجگانه و اوقات آنها است . پنج آيه در اين زمينه وارد شده است :
[ 17 ] آيهء اوّل :
« أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ ، وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ ، مَقاماً مَحْمُوداً »
؛ « 4 »
هامش
( 1 ) . « گناه گناهكار به خداوند ضرر وارد نمىسازد و عبادت عبادتگران ، سودى برايش ندارد . ( على ( ع ) در نهج البلاغه ) .
( 2 ) . غوالى اللئالى ، ج 3 ، ص 23 ، حديث ، 51 .
( 3 ) . سبل السلام ، ج 1 ، ص 147 .
( 4 ) . سورهء اسرى ، آيه 78 و 79 .