اتمام دو سجده ، براى تشهّد و سلام بنشين ، و مستحبّ است كه روى كفل خود بنشينى ، و پيش از تشهّد بگويى : به نام خدا و به جلوهء خدا ، و همهء نامهاى نيكوتر براى خداست ، و ستايش خداى را ، و بهترين نامها براى خداست ، گواهى مىدهم كه معبودى جز خدا نيست . تا آخر تشهّد . و چون از نماز فارغ شدى ، شروع به خواندن تعقيب كن كه تأكيد و امر بسيار بر آن شده ، و حق تعالى فرموده : زمانى كه فراغت يافتى در عبادت بكوش ، و به جانب پروردگارت رغبت كن .
در تفسير اين آيه روايت شده : چون از نماز فارغ شوى ، خود را در دعا به زحمت انداز ، و به سوى پروردگار خود ميل كن ، و حاجات خود را از او بطلب ، و اميدت را از غير او قطع كن . و از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده : هر كدام از شما كه از نماز فارغ شد ، بايد دستها را به سوى آسمان بلند كند ، و خود را در دعا به سختى اندازد . از روايات استفاده مىشود ، كه تعقيب زياد كنندهء روزى است ، و مؤمن در نماز است ، و ثواب نماز را دارد تا گاهى كه مشغول به ذكر حق تعالى است ، و خواندن دعا پس از نماز واجب ، بهتر از خواندن نماز مستحبّ است . علّامهء مجلسى رحمه اللّه فرموده : از كلمه « تعقيب » ظاهر مىشود ، كه قرآن و دعا و ذكر وقتى متصّل به نماز است ، عرفا تعقيب مىباشد ، ولى بهتر آن است كه با وضو ، و در حال نشستن رو به قبله باشد ، و افضل در وقت خواندن تعقيب نشستن بر طريق تشهّد [ يعنى متوركّا و به روى كفل ] است ، و در اثناى تعقيب به ويژه در تعقيب نماز شام سخن نگويد ، و بعضى گفتهاند : تمام شرايط نماز را در تعقيب رعايت كنند ، و ظاهر آن است كه پس از نماز ، به هر حالى كه مشغول قرآن و ذكر و دعا باشد ، ثوابى براى آن مقرّر است هر چند در حال راه رفتن انجام گيرد . مؤلف گويد : براى دين و دنيا ، دعاهاى بسيار ، از ائمه اطهار عليهم السّلام در تعقيب نمازها وارد شده ، و چون اشرف عبادات بدنى نماز است ، و تعقيبات روايت شده را ، در تكميل نمازها دخالتى بس عظيم است ، و همچنين موجب بالا رفتن درجات ، و فرو ريختن گناهان ، و حصول خواستهها ، و حاجات مىشود ، به خاطر اين دعاگو رسيد ، كه قسمتى از آنها را در اين رساله ذكر نمايم ، و اكثر آن را از كتاب « بحار » و « مقباس »
مفاتيح الجنان (فارسى) — صفحة 913
مساهمون: الشيخ عباس القمي
ص٩١٣