زيارت ، مذكور است ، كه اينيعنى اين كلماتى كه ذكر شددر همهء زيارتها مجزى است . و بر محمّد و خاندان محمّد عليهم السّلام بسيار صلوات مىفرستى ، و يكيك را به نامهاى خودشان نام مىبرى و از دشمنانشان بيزارى مىجويى ، و هر دعايى كه مىخواهى براى خود ، و مردان و زنان با ايمان اختيار مىكنى . مؤلّف گويد : ظاهرا اين باقيمانده « يعنى جملهء : در همهء زيارتها مجزى است » جزو روايت و از كلام معصوم عليه السّلام است ، ولى اگر فرض كنيم اين باقيمانده خارج از روايت باشد و بگوييم عبارت و كلام بعضى از راويان است ، باز هم مطمئن هستيم به اينكه زيارت ، زيارت جامعه است ، چون بزرگان مشايخ حديث ، چنين فهميدهاند ، كه در همهء زيارتها مجزى است چنانكه ظاهر ابتداى حديث بر آن دلالت دارد ، پس آن را در باب زيارات جامعه نقل كردهاند ، و تعابير وارده در زيارت ، نيز تماما از صفات جامعه است ، كه اختصاص به بعضى غير بعض ديگر ندارد ، پس مناسب است در تمام مشاهد مشرّفه ، به آن زيارت ، زيارت شود ، حتى مشاهد انبيا و اوصيا چنانكه جمعى از علما در مشهد جناب يونس عليه السّلام نقل كردهاند . و چون در ذيل زيارت ، امر به صلوات بر هر يك از امامان عليهم السّلام شد ، صلواتى مخصوص به خود آن امام وارد شده است ، اگر صلوات منسبوب به ابو الحسن ضرّاب اصفهانى را ، كه در آخر اعمال روز جمعه نقل كرديم [ صحفه 63 ] بخوانى ، بسيار مناسب است .
زيارت جامعهء كبير
زيارت دوم : شيخ صدوق در كتاب من لا يحضره الفقيه و عيون اخبار الرضا از موسى بن عبد اللّه نخعى روايت كرده كه گفت خدمت حضرت هادى عليه السّلام عرض كردم : يابن رسول اللّه ، مرا زيارتى با بلاغت تعليم فرما كه كامل باشد ، تا اينكه هرگاه خواستم يكى از شما را زيارت كنم ، آن را بخوانم . فرمود : چون به درگاه حرم رسيدى ، بيايست و شهادتين را بگو يعنى :
گواهى مىدهم كه معبودى جز خدا نيست ، يگانه و شريكى ندارد ، و گواهى كه محمد بنده و فرستادهء اوست . در اين هنگام بايد با حالت غسل باشى ، چون داخل حرم شوى ، و قبر را ببينى بايست و سى مرتبه اللّه اكبر بگو ، سپس اندكى با آرامش و وقار راه برو ، و در اين راه رفتن ، گامها را نزديك يكديگر گذار ، آنگاه بايست و سى مرتبه اللّه اكبر بگو ، پس نزديك قبر مطهّر برو و چهل مرتبه اللّه اكبر بگو ، تا صد تكبير كامل شود . و شايد چنانكه مجلسى اول فرموده : وجه اين صد تكبير اين باشد ، كه اكثر