بخش سوم
رواياتى كه هشام بن الحكم از معصوم نقل كرده است
نظر به اينكه " هشام بن الحكم " داراى روحيه كنجكاو وفكر نقاد ومغز استدلالي
بوده وبا علوم عقلي بيشتر انس داشته بيشتر رواياتى كه از معصوم نقل كرده مربوط
به أصول عقايد كه جولانگاه فكر وميدان تحقيق است مىباشد . اينك توجه خوانندگان
را به رواياتى كه وى نقل كرده جلب مىنمائيم
( 1 )
رواياتى كه هشام بن الحكم در اثبات
صانع نقل كرده است :
1 - " علامه مجلسي ( ره ) ( 1 ) " در " جلد دوم بحار الأنوار " از كتاب " احتجاج
هامش
( 1 ) " علامه مجلسي " :
نام تمام وى " محمد باقر بن محمد تقي بن مقصود على " ملقب به مجلسي متولد سال 1036
مطابق عدد ( جامع كتاب بحار الأنوار ) ومتوفى 1111 هجرى قمري ومطابق 1627 - 1700
ميلادي از دانشمندان بنام دنياي اسلام وجهان تشيع است . علامه مجلسي نه تنها محدث
بلكه جامع معقول ومنقول ويگانه در فروع وأصول بوده وجز علوم عقلي وديني در رشتههاى
ديگر از علوم از قبيل هيئت - نجوم - حساب - هندسه اطلاعات عميقى داشته است .
" علامه مجلسي " ، مروج مذهب در نيمه دوم قرن يازدهم وأوايل قرن دوازدهم هجرى است .
" عبد العزيز دهلوى " سنى صاحب كتاب " التحفة الاثنا عشريه في رد الاماميه " تصريح
كرده است ، كه اگر دين شيعه را دين مجلسي بناميم بجاست ، چه رونق دين شيعه از اوست
وقبل از وى اين عظمت را نداشته است .
" علامه مجلسي " أستاذ مسلم واز نويسندگان بزرگ عالم اسلام است .
در أواخر سلطنت شاه سليمان وقسمت عمده عهد " شاه سلطان حسين صفوى " ، شيخ الاسلام
وامام جمعه ورئيس علمي واجتماعي مطلق إيران وداراى نفوذ فوق العادة بوده است .
تأليفات وتصنيفات آن بزرگوار به عربى وفارسي در فنون مختلف بسيار است . با مشاغل
عديده ورياست تامه علمي واجتماعي كه داشته تأليفاتش را بالغ بر يك ميليون وچهار هزار
واندى بيت تخمين زده اند وهر بيتي عبارت از پنجاه حرف است . هيچ يك از علماء شيعه از نظر
تأليف وتصنيف وترويج دين به مقام " علامه مجلسي " نرسيده اند ، چه در بين دانشمندان مسلم
است كه تأليفات وتصنيفات " علامه حلى " أعلى الله مقامه از همه بيشتر بوده تا آنجا كه بعضي
راه اغراق ومبالغه پيموده وگفتهاند كه اگر مجموع مؤلفات علامه را بر أيام زندگانى وى تقسيم
كنيد ، مقابل هر روز از عمرش هزار بيت از مؤلفاتش واقع مىشود ، لكن آنچه بدون مبالغه مورد
تصديق دانشمندان است اين است كه اگر روزهايى زندگانى أو را از هنگام رسيدنش به حد
تكليف تا پايان زندگى وى حساب كنيم ومؤلفاتش را تقسيم بر اين روزها نمائيم ، مقابل هر
روزى دويست بيت از مؤلفاتش واقع مىشود واز نظر كميت تأليفات " علامه مجلسي " به اين درجه
نمىرسد ومطابق حساب بعضي از دانشمندان اگر نوشتههاى وى را تقسيم بر تمام روزهاى
زندگانيش كنيم سهم هر روز ، پنجاه وسه بيت وكسرى مىشود ، مع الوصف خدمت " علامه مجلسي "
از نظر ترويج مذهب وبالا بردن سطح فرهنگ ومعلومات مردم از جهاتى بيشتر وبزرگتر از خدمت
علامه حلى مىباشد :
1 - از مؤلفات مرحوم " علامه " جز بعضي از نوشتههاى فقهى وأصولي وكلامي وفلسفي
ورجالي چيزى بين مردم داير ومشهور نيست بلكه از بعضي از مؤلفات آن مرحوم اثرى نيست
ومفقود است ، به خلاف تأليفات " علامه مجلسي " كه همه مشهور وشايع ومورد استفاده مردم است .
2 - از نوشتهها وتصنيفات مرحوم " علامه " كسى جز دانشمندانى كه مدارج عاليه علم
را طي كرده وبهره كاملى از دانش يافتهاند استفاده نمىبرد . به خلاف تأليفات " علامه مجلسي " كه
دانا ونادان محصل وفارغ التحصيل حتى زنان وكودكان از آنها استفاده مىكنند .
3 - نظر به اينكه تأليفات " علامه حلى " به زبان عربى است فقط آشنايان به زبان عربى از آنها
استفاده مىكنند به خلاف تأليفات " علامه مجلسي " كه عرب وعجم از آنها استفاده مىكنند .
مهمترين تأليف " علامه مجلسي " كتاب بحار الأنوار است كه اضافه بر اخبار كتب أربعة
جامع احاديثى است كه در كتب أربعة نيست واخبار كتب أربعة در مقابل آنها مانند قطره در
مقابل دريا است وچنين موفقيتى تاكنون براي هيچ يك از دانشمندان حاصل نشده وتاكنون
كتابي از نظر جامعيت وضبط وفوائد واحاطه به أدله وأقوال نوشته نشده چنان كه خودش در ديباچه
بحار گفت كه احدى از خاصه وعامه در اين باب بر من سبقت نگرفته است .
" صاحب قصص العلماء " مىگويد : " معروف است كه آن جناب دويست أصل از أصول
رواة را پيدا كرده واخبار معتبره آنها را ذكر كرده است بلكه بيانات مفصلى براي اخبار ذكر
فرموده ودر أكثر موارد ، اخبار عامه وحضرات أهل سنت را نيز ذكر كرده است ودر هر باب
آنچه از آيات قرآنيه دلالت بر عنوان أو داشته جمع كرده وتفسير نموده است . مذاهب حكما را
نيز در هر باب به مقتضاى مقام ذكر كرده ودر همه جا جرح وتعديل ونقل أقوال واستدلال وتحقيق
حق فرموده است . واين بزرگوار با صاحب وسائل مرحوم " شيخ حر عاملي " معاصر
بوده وهر يك از ديگرى اجازه دارند واين معنى را در علم درايه تجازى مىگويند .
صاحب وسائل در آخر آن كتاب در بيان مشايخ اجازه گفته است كه " ملا محمد باقر " -
( ره ) به من اجازه داد وأو آخر كسى است كه به من اجازه داده ومن هم به أو اجازه داده أم . " .
" مرحوم حاجى نوري " مىگويد : " از پدرم شنيدم كه از جدم نقل مىكرد : هنگامى كه مرحوم
" علامه مجلسي " براي تأليف بحار الأنوار آماده شد از كتب قديم جستجو مىكرد ودر تحصيل آنها
كوشش مىنمود تا آنكه شنيد كه " مرحوم صدوق " را كتابي است بنام " مدينة العلم " ودر بلاد
يمن يافت مىشود ، به پادشاه زمان خود دستور داد كه كتاب مزبور را از يمن تحصيل كند ، پادشا
يكى از صاحب منصبان دولت خود را بعنوان سفارت با هدايا وتحفى به يمن فرستاد براي تحصيل
آن كتاب " .
كتاب بحار الأنوار مطابق اظهار محدث جليل " حاج ميرزا حسين نوري " ( ره ) بيست وشش
جلد است . جلد بيست وپنجم در إجازات است وتا جلد پانزدهم به اضافه جلد صلاة ومزار در زمان
علامه مجلسي پاكنويس شده و " علامه مجلسي " براي روايات آنان توضيح وبيان نوشته است .
ودر موضوعات ، بحث وانتقاد دارد . وبقيه چون در زمان خودش پاكنويس نشده خالى از بيان
است جز بعضي از روايات جلد نوزدهم وروايات كافى در أبواب عشرت .
دوازده كتاب ديگر غير از بحار الأنوار به زبان عربى وپنجاه وسه كتاب به زبان فارسي تأليف
فرموده است كه تفصيل آنها وأسامي هر يك را هر كه بخواهد به كتاب فيض قدسي كه حاجى نوري
أعلى الله مقامه در ترجمه " علامه مجلسي " نوشته است مراجعه كند .