و نهى كرده و برحذر داشته و تكاليف آسانى بر دوش آنان گذارده ، هرگز تكليف سنگينى نكرده و در برابر كار كم پاداش زياد قرار داده و هيچگاه كسى از روى اجبار او را معصيت نكرده و اطاعت از روى اكراه نبوده ، و پيامبران را بيهوده نفرستاده و كتب آسمانى را براى بندگان عبث نازل نكرده است ، آسمانها و زمين و آنچه در ميان آنهاست را باطل و بى هدف نيافريده ، « اين گمان كسانى است كه كافرند ، واى بر كافران از آتش دوزخ » . « 1 » 79 - حكمت و دانش را فراگير از هرجا كه باشد ؛ چرا كه حكمت گاهى در سينهء منافق است و آرام نمىگيرد تا اين كه خارج شود و در كنار دوستانش در سينه مؤمن جاى گيرد !
80 - گفتار حكمتآميز ، گمشدهء مؤمن است پس حكمت را بگير هرچند از اهل نفاق باشد .
81 - قيمت و ارزش هركس به اندازهء كارى است كه به خوبى مىتواند انجام دهد .
شريف رضى رحمه الله مىگويد : اين از كلماتى است كه قيمتى براى آن تصوّر نمىشود و هيچ حكمتى هم وزن آن نيست و هيچ سخنى به آن نمىرسد .
82 - شما را به پنج چيز سفارش مىكنم كه اگر براى تحصيل آن شتران راهوار را سوار شويد و در اطراف بيابانها گردش كنيد سزاوار است . ( كنايه از اين كه هرقدر زحمت براى آن بكشيد بجا است ) .
جز به خدا اميد نداشته باشيد و جز از گناهانتان نترسيد و اگر از چيزى سؤال كنند كه نمىدانيد حيا نكنيد و بگوييد : نمىدانيم و اگر چيزى را نمىدانيد از فرا گرفتن آن خجالت نكشيد .
صبر و استقامت را در هر كار پيشه كنيد ، چرا كه صبر نسبت به ايمان همچون سر است در مقابل تن ، تن بى سر فايده ندارد و صبر بى ايمان نيز بى نتيجه است .
83 - امام به مردى كه در ثناخوانى بر او افراط كرد ، ولى در دل امام را متّهم مىنمود فرمود : من كمتر از آن هستم كه مىگويى و بالاتر از آنم كه در دل دارى !
84 - باقيماندگان شمشير ( آنها كه پس از يك جنگ خونين براى حفظ عقيده و ايمان و استقلال و شرف باقى مىمانند ) دوام و بقايشان زيادتر و فرزندانشان بيشتر است .
85 - كسى كه جملهء « نمىدانم » را ترك كند خود را به كشتن خواهد داد . ( اظهار اطّلاع در همه چيز سبب گمراهى و گمراه ساختن مايهء هلاكت دنيا و آخرت خواهد شد ) .
86 - رأى و تدبير پير ، نزد من بهتر از استقامت جوان ( در ميدان جنگ ) است و در روايت ديگرى آمده است : « از جنگ جويى جوان » .
هامش
( 1 ) . سورهء انبياء ، آيهء 27 .