مردم را از بدى باز مىدارند و خود به گرد آن نمىچرخند ، با اين كه در دنيا هستند گويا آن را رها كرده و به آخرت پيوستهاند ، از اين رو ماوراى دنيا را مشاهده كرده ، گويا از پشت ديوار اين جهان سر برآورده و به جهان برزخيان مىنگرند و اقامت طولانى آنجا را مشاهده مىكنند . و گويا رستاخيز وعدههاى خود را براى آنها عملى ساخته است ، آنها اين پردهها را براى جهانيان كنار زده ، حتّى گويا چيزهايى را مىبينند كه ديگران نمىبينند و مطالبى را مىشنوند كه ديگران نمىشنوند . اگر آنان را در پيشگاه عقل خود مجسّم سازيد و مقامات ستوده و مجالس آشكار آنان را بنگريد ، مىبينيد كه نامههاى اعمال خويش را گشوده و براى حسابرسى اعمال خود آماده شدهاند ، براى حساب هر كار كوچك و بزرگى كه به آن دستور داشتهاند و كوتاهى كردهاند و يا از آن نهى شده و مرتكب گرديدهاند ، سنگينى بار گناهانشان را به دوش گرفته ، نمىتوانند كمر راست كنند ، گريه گلويشان را گرفته و با فرياد مىگريند و گريان با هم گفتگو مىكنند و با صداى بلند در پيشگاه پروردگار خويش در مقام پشيمانى و اعتراف به تقصيرند ( آرى اگر آنها را در پيشگاه عقلتان مجسّم كنيد ) خواهيد يافت كه آنها نشانههاى هدايتند و چراغهاى تاريكى ، فرشتگان آنان را در ميان گرفته ، آرامش بر آنها نازل گرديده ، درهاى آسمان برويشان گشوده شده و مقامهاى محترمى برايشان فراهم آمده است ؛ مقامى كه خداوند به آن نظر رحمت انداخته آنها را مىنگرد ، از سعى و كوشش آنان راضى و موقعيّتشان را مىستايد . با دعا و نيايش به درگاه خداوند آرامش ، عفو و گذشت مىطلبند ، اينان گروگانان نيازمندى به فضل و كرم او و اسيران تواضع و فروتنى به عظمت و بزرگوارى او هستند ؛ غم و اندوه طولانى قلبشان را مجروح ساخته و گريههاى بسيار چشمهايشان را به هر درى كه اميدوارى به خدا در آن وجود دارد دستى براى كوبيدن از سوى آنان دراز است ؛ از كسى درخواست مىكنند كه سختى و تنگى برايش معنا ندارد و اميدواران را محروم نمىسازد . اكنون به خاطر خود ، حساب خويشتن را برس ! زيرا ديگران حسابرسى غير از تو دارند .
خطبهء 223
اين سخن را به هنگام تلاوت اين آيه فرموده
« يا ايُهَا الْانْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَريمِ » « 1 »
( اين آيه ) كوبندهترين دليل در برابر شنونده و قطع كنندهترين عذر شخص مغرور است ! همو كه جهالت و نادانيش او را خوشحال ساخته ( مىفرمايد ) :
اى انسان ! چه چيز تو را بر گناه جرأت داده ؟ و چه چيز تو را در برابر پروردگارت مغرور ساخته ؟ و چه كس تو را بر هلاكت خويشتن علاقهمند نموده است ؟
هامش
( 1 ) . « اى انسان ! چه چيز تو را در برابر پروردگار كريمت مغرور ساخته است ؟ » - سورهء انفطار ، آيهء 6 .