در مدتى كه هنوز مباشرت نكرده باشيد به ايشان مگر آن كه تعيين كنيد از براى ايشان مهرى ومتمتع گردانيد ايشان را در اين صورت از مال خود بر توانگر شما واجب است متعه مذكوره به اندازه ء حال او و بر فقير شما به اندازه حال او ومتمتع گردانيدنى كه مستحسن باشد در نظر عقل و واجب باشد بر نيكوكاران .
بعضى گفته اند كه سبب نزول آيت آن بود كه پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم منع مىكرد مردم را از طلاق و مردم گمان بردند كه طلاق دادن گناه است اين آيت نازل شد جهت رد گمان ايشان .
ومراد از مس جماع ودخولست .
وفرض بمعنى تقدير است وفريضة فعلية است بمعنى مفعول و تا از براى نقل است ومراد از فرض فريضه از براى ايشان تعيين مهر است جهت ايشان وتخصيص نفى گناه بطلاق زنى كه مدخوله نباشد وتعيين مهر او نشده باشد از جهت آنست كه توهم گناه در اين صورت بيشتر است .
وانسب آنست كه مراد از جناح حق مهر باشد .
و كلمه ء ما بمعنى مدت باشد بحذف عايد يا ماى مصدرى باشد بحذف مدت .
و كلمه ء او در قول او ( أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً ) بمعنى الا آن باشد يعنى نيست بر شما حق مهرى اگر طلاق دهيد زنان غير مدخوله خود را مگر آن كه تعيين كرده باشيد از براى ايشان مهرى كه در اين صورت نصف آن مهر واجب شود چنان كه در آيتى كه بعد از اين آيت است مبين است .
و اگر بعد از دخول طلاق دهيد تمام آن مهر واجب شود وظاهرتر آنست كه او به معني خود باشد زيرا كه قول او ( تَفْرِضُوا لَهُنَّ ) عطف است بر تمسوهن يعني
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — Page 334
Contributors: أبي الفتح الجرجاني
P.334