بر جدال ( گفت و شنود باطل ) و خواهش نفسانى و سرگردانى و خودباختن ( گردن نهادن به گمراهى ) . و پوشيدگى و ابهام در كار نيز بر چهار بخش است : بر شگفت زده شدن به سبب زينت و آرايش ظاهرى و آراستن نفس چيزى را و باز گرداندن [ امور و آراء ] به كجى و پوشاندن حقّ به باطل . و دورويى بر چهار پايه استوار است : بر خواهش نفسانى و رفق و مدارا ( ملايمت نابجا ) و نخوت و غرور و طمع . و خواهش نفسانى بر چهار شعبه است : بر ستم و تجاوز از حدّ و شهوت و نافرمانى . و ملايمت [ نابجا ] بر چهار بخش است : بر اميد بيهوده و آرزو و آهستگى و سهل انگارى . و نخوت و غرور بر چهار شاخه است : بر خود بزرگ بينى و به خود نازيدن و غيرت [ بىجا ] و سرسختى نمودن . و طمع نيز بر چهار بخش است : بر شادمانى و خوش خراميدن و لجاجت و زيادهطلبى .
484 - امام سجّاد عليه السّلام فرمود : همانا كه منافق [ ديگران را از كار زشت ] باز مىدارد ولى خود باز نمىايستد و به چيزى امر مىكند كه خود انجام نمىدهد و هنگامى كه براى نماز به پا مىايستد به حالت اعتراض است . - راوى گويد : - عرض كردم :
اى فرزند رسول خدا ! حالت اعتراض چگونه است ؟ حضرت فرمود : يعنى به دور و بر خود نگاه مىكند . و هنگامى كه به ركوع رود گويى شترى است كه زانو زده است ( يعنى ركوع وى با تعظيم پروردگار همراه نيست ) ، شب مىكند در حالى كه همهء همّتش خوردن غذاى شبانه است و حال اينكه روزهدار نبوده و ناشتا خورده است و صبح مىكند در حالى كه همهء همّتش خوابيدن است و حال اينكه شبزندهدارى نكرده است ، اگر با تو سخن گويد به تو دروغ مىگويد و اگر او را در كارى امين گردانى به تو خيانت مىكند و اگر حضور نداشته باشى از تو غيبت مىكند و اگر به تو وعده دهد به وعدهاش وفا نمىكند .
485 - از طريق عبد الملك بن بحر نيز شبيه اين روايت آمده است و در آن دو جمله اضافه دارد : و هنگامى كه به ركوع رود گوئيا شترى است كه زانو زده است و هنگامى كه به سجده رود گويى به زمين نوك مىزند [ يعنى با شتاب به سجده مىرود و بر مىخيزد ] و هنگامى كه مىنشيند پاى خود را باز مىكند .
486 - پيامبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله در ضمن سفارشى طولانى فرمود : به زودى گروههايى مىآيند كه طعام پاكيزه و رنگارنگ مىخورند و بر چهارپايان سوار مىشوند و همانند زنى كه براى همسرش خود را مىآرايد خويشتن را آرايش مىكنند و همانند زنان زينت خود را به ديگران مىنمايانند و به مانند پادشاهان ستمگر رفتار مىكنند آنان در آخر الزمان منافقان اين امّت هستند قهوهها مىنوشند و نردبازى مىكنند بر مركب شهوتها سوار مىشوند و حضور در جماعتهاى مسلمين را ترك مىكنند ، شامگاهان را در خواب به سر مىبرند و بامداد را به سهل انگارى مىگذرانند خداوند تعالى مىفرمايد : « پس بعد از آنان كسانى جانشين شدند كه نماز را ضايع كردند و از خواهشها پيروى نمودند پس زود باشد كه شرّ را ببينند » « 1 »
هامش
( 1 ) - مريم / 61 .