نوشتهى ابنعربى نقل كرده و او را چنين ستوده است : شيخ امام ، عالم ربّانى و بحر صمدانى پشتوانهى سالكان و نجاتبخش نابودشوندگان ، شيخ ابوعبداللَّه محىالدين محمّدبنعلىبن محمّد العربى الحاتمى طائى اندلسى . وى مردى جليلالقدر است ، نوشتههاى بىشمار و تصنيفات فراوان و ارزندهاى دارد . » « 1 »
عبدالعلى سهالى گويد : وارث پيامبر عربى صلّىاللَّهعليه [ وآله ] وسلّم ، شيخ محىالدين ابنعربى صاحب كتاب « الفتوحات » گويد : آنان علم را از مرده فرا گرفته و ما علم را از زندهاى فرا گرفتهايم كه نمىميرد . « 2 »
برزنجى او را به « امام المحقّقين » توصيف كرده است . « 3 »
جامى شرح حال او را آورده و به مانند عبارات « كفوى » - كه قبلًا آورديم توصيف نموده و نسبت خرقهاى را كه وى پوشيده ، ياد كرده است . « 4 »
دهلوى او را ستوده ، به عنوان شيخ اكبر وصف كرده ، به كلمات او استشهاد و استناد كرده است . « 5 »
شيخ سلامة اللَّه از او به « قطب الموحّدين » نام برده است . « 6 »
صديق حسن قنوجى او را در رديف مجتهدان شمرده است در آنجا كه گويد : و از آنان است شيخ اكبر ابنعربى كه او از هيچكس جز پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم تقليد نكرد . وى در كتاب « الفتوحات » ، مذاهب چهارگانه و ديگر مذاهب را نام برده و بدون در نظر گرفتن شخص خاصّى ، هر آن چه كه اجتهاد خودش ايجاب كرده برگزيده است . دانشمندان بزرگ به ولايت او عقيده دارند ، كه ولىّ كامل از كسى تقليد نمىكند . « 7 »
دوم - شيخ عبدالوهاب شعرانى
هامش
( 1 ) . مدينةالعلوم تأليف ازنيقى .
( 2 ) . الصبح الصادق فى شرح المنار .
( 3 ) . الاشاعة لاشراط السادعة : 107 .
( 4 ) . نفحات الانس : 546 .
( 5 ) . رسالة الرؤيا نوشتهى دهلوى .
( 6 ) . معركة الآراء .
( 7 ) . الجنّة .