مفيد ، دانشمند معروف شيعي آغاز قرن پنجم كه خود شاگرد وى بود ( 167 ) وهوش واستعداد
فقهى أو را مى ستود ( 168 ) با روش فقهى وى سخت به مبارزه بر خاست وآن را در برخى آثار خود از
قبيل المسائل الصاغانيه ( 169 ) والمسائل السرويه ( 170 ) ودو رساله خاص يكى در رد المسائل المصرية
وى با نام نقض رسالة الجنيدى إلى أهل مصر ( 171 ) وديگرى با نام النقض على ابن الجنيد في
اجتهاد الرأي ( 172 ) تخطئه نمود . شاگردان مفيد نيز آراء فقهى ابن الجنيد را در آثار خويش نقل نموده
وآن را رد كردند ( 173 ) .
روش فقهى ابن الجنيد - كه از يك سو بر خلاف دوره سوم فقه ، حجيت واعتبار أحاديث
مذهبي را به عنوان منبع اساسى فقه مى پذيرفت واز طرف ديگر عقل را به مثابه ابزار اساسى
استنباط احكام به رسميت مى شناخت - چنان كه گفته شد با روش هاى تكامل يافته تر فقه شيعي
دوره هاى بعد سازگارتر وهماهنگ تر بود ( 174 ) از اين رو دو قرن پس از أو ، آراء فقهى وى براي
نخستين بار وسيله ابن إدريس فقيه شيعي أواخر قرن ششم با حرمت نقل گرديد ( 175 ) . سپس از نيمه
دوم قرن هفتم كه استدلالات دقيق عقلي راه خود را در فقه شيعي بيشتر گشود آثار اين دانشمند با
اعجاب وتحسين وحرمت بسيار نگريسته شد . علامه حلى دانشمند معروف شيعي آغاز قرن هشتم
أو را در عالي ترين رتبه فقاهت دانست ( 176 ) وآراء فقهى أو را در آثار خود نقل كرد ( 177 ) .
فقهاء دوره پنجم به خصوص شهيد أول ، فاضل مقداد وابن فهد به آراء أو توجه واعتناء بسيار
داشته وتمامى نظرات أو را در مسائل مختلف فقهى در آثار خود نقل نموده اند . شهيد دوم از پيروان
همين دوره فقهى در باره وى مى گويد كه أو در ميان فقهاء قديم شيعي از رهگذر تحقيق علمي
ودقت نظر كم نظير بوده است ( 178 ) .
هامش
167 - فهرست شيخ : 134 .
168 - المسائل الصاغانيه : 18 - 19 .
169 - أيضا : 17 - 22 .
170 - المسائل السرويه : 222 - 224 .
171 - نجاشي : 312 / المسائل السروية مفيد : 224 .
172 - نجاشي : 315 .
173 - از جمله مرتضى در انتصار : 77 - 78 - و 80 - 81 و 83 و 217 و 227 و 237 - 243 و 244 و 246 / همو ، المسائل
الموصلية الثانية : 34 الف / ابن البراج ، شرح جمل العلم والعمل : 244 و 251 .
174 - قاموس الرجال تسترى 11 : 94 .
175 - سرائر : 99 .
176 - ايضاح الاشتباه علامه : 88 - 89 . نيز ببينيد بحر العلوم 3 : 205 - 206 / ذريعة 4 : 510 و 20 : 177 .
177 - خلاصه أو : 145 / ايضاح الاشتباه همو : 89 .
178 مسالك 2 : 222 .