باب - 17 حكم ادب كردن بچه و متعلّم
كيفر بدى ، مجازاتى است همانند آن و هر كس عفو و اصلاح كند ، پاداش او با خداست ؛ خداوند ظالمان را دوست ندارد .
و كسى كه بعد از مظلوم شدن يارى طلبد ، ايرادى بر او نيست .
« 1 » 1976 - 47225 - ( 1 ) حمّاد بن عثمان گويد : « به امام صادق عليه السلام دربارهء ادب بچه و برده گفتم . حضرت فرمود : پنج يا شش [ ضربه ] و نرمى كن . »
1977 - 47226 - ( 2 ) امام صادق عليه السلام فرمايد : « بچههاى مكتبخانه لوحهاى نوشتهء خود را جلوى اميرالمؤمنين عليه السلام گذاشتند تا يكى از آنان را اختيار كند . حضرت فرمود : آگاه ! كه اين انتخاب داورى است و ستم در آن به مانند ستم در داورى است ! به معلمتان برسانيد كه اگر بيش از سه ضربه براى ادبتان بزند ، از او قصاص مىشود . »
1978 - 47227 - ( 3 ) روايت شده كه دو بچه كه در دستشان دو لوح بود به اميرالمؤمنين عليه السلام نزديك شدند و گفتند :
« اى اميرالمؤمنين ! يكى از ما دو نفر را انتخاب كن . اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود : ستم در اين مورد به سان ستم در داورى و حكم است . شما دو نفر به معلم خود از سوى من بگوييد كه اگر شما دو نفر را بيش از سه ضربه بزند ، او بايد در روز قيامت قصاص شود . »
1979 - 47228 - ( 4 ) اميرالمؤمنين على عليه السلام در روايتى فرمود : « و اما رخصت و جوازى كه صاحبش نسبت به آن مختار است ، اين است كه خداوند متعال رخصت داده است كه بنده بر ظلمى كه مىكند ، كيفر ببيند .
خداوند متعال فرموده است : كيفر بدى ، مجازاتى است همانند آن و هر كس عفو و اصلاح كند ، پاداش او با خداست . « 2 » و اين موردى است كه بنده در آن مختار است ؛ اگر بخواهد ، عفو مىكند و اگر بخواهد ، كيفر مىكند . « 3 » »
1980 - 47229 - ( 5 ) زرارة بن اعين گويد : « به امام صادق عليه السلام گفتم : خداوند شما را حفظ كند ! نظرتان دربارهء زدن برده چيست ؟ حضرت فرمود : آنچه به دست او اتفاق مىافتد ، چيزى بر او نيست ولى آنچه در آن سرپيچى از تو مىكند [ تنبيهش ] اشكالى ندارد . پرسيدم : او را چه اندازه بزنم ؟ حضرت فرمود : سه تا ، چهارتا ، پنج تا . »
هامش
( 1 ) - شورى ، 42 / 40 و 41
( 2 ) . شورى ، 42 / 40 .
( 3 ) . به نظر مىرسد كه اين روايت مربوط به كيفر برده نمىشود و در نتيجه مربوط به اين باب نيست بلكه اين روايت مىگويد اگر به كسى ظلم شد مىتواند كيفر و مىتواند عفو كند ؛ بنابراين جمله رخصّ ان يعاقب العبد على ظلمه ، معنايش چنين است : خداوند رخصت داده است كه بنده بر ظلمى كه به او مىشود ، كيفر كند .