كه او مرد است آنچه كه بر مردان واجب و حرام است بر او واجب و حرام مىباشد و بر عكس آن . و امّا وجوب تغيير صورت او و كشف آنچه كه باطن است ، واجب نمىباشد مگر اينكه عمل ، به تكاليف شرعى يا بعضى از آنها بر آن متوقف باشد و احتراز از محرمات الهى ممكن نباشد مگر به آن پس واجب مىشود .
( 1 )
مسألهء 3 - اگر تزويج كند زنى را پس جنسش تغيير پيدا كند و مرد شود ، از وقت تغيير ، تزويج باطل مىشود .
و اگر قبل از تغيير ، به او دخول كرده باشد تمام مهر بر او واجب است . و آيا با عدم دخول ، نصف مهر يا تمام آن بر او واجب است ؟ در آن اشكال است و اشبه تمام مهر است .
و همچنين است اگر زنى با مردى ازدواج كند پس مرد جنس خود را تغيير دهد ، ازدواج از وقت تغيير باطل است . و در صورت دخول ، مهر بر او واجب است . و همچنين است با عدم دخول بنابر اقوى .
( 2 )
مسألهء 4 - اگر جنس زوجين به جنس مخالف تغيير پيدا كند پس مرد زن شود و بر عكس آن پس اگر تغيير مقارن هم نباشند حكم همان است كه گذشت
و اگر تغاير مقارن باشد آيا ازدواج باطل مىشود يا هر دو بر نكاحشان باقى مىمانند - اگر چه احكام ، مختلف مىشود - پس بر مرد فعلى ، نفقه و بر زن اطاعت ، واجب است ؟ احوط تجديد نكاح و ازدواج نكردن زن فعلى است به غير مردى كه زوجهاش بود مگر به طلاق كه به اذن آنها باشد اگر چه بقاى نكاحشان بعيد نمىباشد .
( 3 )
مسألهء 5 - اگر جنس زن در زمان عدهاش تغيير يابد عده - حتى عده وفات - ساقط مىشود .
( 4 )
مسألهء 6 - اگر جنس مرد به مخالف تغيير كند ظاهر آن است كه ولايت او بر صغيرهايش ساقط است .
و اگر جنس زن تغيير يابد براى او ولايت بر صغار ، ثابت نمىشود ؛ پس ولايت آنها مال جدّ پدرى است و با فقد او مال حاكم مىباشد .
( 5 )
مسألهء 7 - اگر جنس هر يك از برادر و خواهر به مخالف تغيير يابد ، انتساب آنها قطع نمىشود
بلكه برادر ، خواهر و بر عكس مىشوند . و همچنين است در تغيير دو برادر يا دو خواهر . و اگر عمو تغيير يابد ، عمه مىشود . و بر عكس . و دايى خاله و بر عكس مىشود و هكذا . پس اگر از پسر جديد و دختر جديده بميرد مرد فعلى دو برابر زن ارث مىبرد . و همچنين است در ساير طبقات ارث . ليكن اشكال در ارث پدر و مادر و جد و جده ، باقى مىماند ؛ پس اگر جنس پدر به مخالف تغيير يابد فعلا نه پدر است و نه مادر . و همچنين است در تغيير جنس مادر ، پس مرد فعلى نه مادر است و نه پدر . پس آيا به ملاحظه حال توليد يا براى خاطر اقربيّت و اولويت ، ارث