( 1 )
مسألهء 2 - اگر قسمتى از زبان لال را قطع نمايد پس به حساب مساحت آن است .
و اما سالم ، پس قطع آن به حروف معجم بررسى مىشود و ديه بر تمام آنها به طور مساوى پخش مىشود . و فرقى بين خفيف و سنگين آن و حروف ششگانه لسانى و غير آن ، نيست . پس اگر همهء حروف معجم از بين رفته باشد ديهء كامل است . و اگر بعضى از آنها از بين رفته فقط سهم از بين رفته ، واجب است .
( 2 )
مسألهء 3 - حروف معجم در عربى بيست و هشت حرف است ؛ پس ديه بر آنها تقسيم مىشود .
و اما غير عربى چنانچه موافق اينها باشد پس به همين حساب است و اگر حروف آن كمتر يا بيشتر باشد ظاهر آن است كه به طور مساوى بر آنها توزيع شود ؛ هر انسانى به حسب لغتش .
( 3 )
مسألهء 4 - آزمايش در زبان سالم به مقدار و عدد حروفى است كه از بين رفته باشد ، نه اينكه به مساحت زبان باشد .
پس اگر نصف زبان را قطع كرده باشد اما ربع حروف از بين رفته باشد ديهاش ربع مىباشد . و اگر ربع زبان را بريده باشد ولى نصف حروف از بين رفته باشد ، ديهاش نصف است .
( 4 )
مسألهء 5 - اگر با جنايت ، حرفى از بين نرود ليكن طورى تغيير كند كه موجب عيب باشد
پس زبانش سنگين يا سريع النطق شود به حدى كه عيب شمرده شود ، يا حرفى به حرفى تغيير كند و لو اينكه دومى صحيح باشد ليكن عيب شمرده شود ، پس مرجع تعيين ارش به حكومت است .
( 5 )
مسألهء 6 - اگر جانى زبان او را قطع نمايد پس بعضى از كلام او را از بين ببرد ، سپس ديگرى قسمتى از آن را قطع نمايد پس بعضى از قسمت باقى مانده از بين برود ، به نسبت آنچه كه بعد از جنايت اولى به باقىماندهء آن بعد از جنايت ، از بين رفته ، ديه گرفته مىشود
؛ پس اگر به جنايت اولى ، نصف كلام او از بين برود نصف ديه بر او مىباشد سپس به جنايت دومى نصف آنچه كه باقى مانده ، از بين برود نصف اين نصف يعنى ربع بر او مىباشد و هكذا .
( 6 )
مسألهء 7 - اگر شخصى كلام او را به زدن بر سرش و مانند آن - بدون آنكه زبانش قطع شود - از بين ببرد بر او ديه مىباشد .
و اگر از كلامش كم شود پس به نسبت است - كما اينكه گذشت - .
و اگر ديگرى زبان او را كه به سبب كار قبلى لال است ، قطع نمايد بر او ثلث ديه است اگر چه براى زبان ، فايده چشيدن و كمك به كار آسياب نمودن ، باقى بماند . و بين اينكه مجنى عليه بر حروف شفوى و حروف حلقى توانايى دارد يا نه ، فرقى نيست .
( 7 )
مسألهء 8 - اگر زبان بچه را قبل از رسيدن او به حدّ نطق قطع نمايد بر او ديهء كامل است .
و اگر