مباشرت باشد يا تسبيب - طبق آنچه كه شناختى . پس اگر جنايت كند با آنچه كه غالبا عضو را تلف مىكند اين عمد است - اتلاف آن را قصد نمايد يا نه - . و اگر جنايت كند با آنچه كه غالبا به وسيله آن تلف نمىشود اين نيز عمد است در صورتى كه قصد اتلاف ، داشته باشد و لو رجاء .
( 1 )
مسألهء 2 - در جواز قصاص گرفتن در عضو همان چيز شرط است كه در قصاص گرفتن در نفس شرط بود :
از تساوى در اسلام و حريّت و انتفاى پدر بودن و عاقل و بالغ بودن جانى ؛ پس در عضو ، قصاص گرفته نمىشود براى كسى كه ، در نفس برايش قصاص گرفته نمىشد .
( 2 )
مسألهء 3 - تساوى در مرد بودن و زن بودن شرط نيست
؛ پس در عضو ، براى مرد از مرد و از زن - بدون گرفتن زيادى - و براى زن از زن و از مرد - بعد از ردّ تفاوت در جايى كه به ثلث برسد كما اينكه گذشت - قصاص گرفته مىشود .
( 3 )
مسألهء 4 - در اين مقام علاوه بر آنچه كه گذشت ، تساوى در سلامت از شلل و مانند آن بنابر آنچه كه مىآيد يا بودن مقتص منه پايينتر ، و تساوى در اصالت و زياده شرط است
و همچنين تساوى در محل - بنابر آنچه كه كلام در آن مىآيد - شرط مىباشد . پس دست سالم مثلا به دست فلج قطع نمىشود و لو اينكه جانى آن را بذل نمايد . و دست فلج به سالم قطع مىشود .
ولى اگر اهل خبره حكم كند كه سرايت دارد بلكه ترس سرايت باشد به ديه عدول مىشود .
( 4 )
مسألهء 5 - منظور از شلل ، خشك بودن دست است به طورى كه از اطاعت انسان بيرون باشد
و كار دست را انجام ندهد و لو اينكه در آن حس و حركت غير اختيارى باقى مانده باشد ؛ و تشخيص آن موكول به عرف است ، مانند ساير موضوعات .
و اگر دستى را قطع نمايد كه بعضى از انگشتهايش فلج باشد در قصاص دست سالم تردد است و تفاوت به قوه و مانند آن اثر ندارد ؛ پس دست قوى به ضعيف و دست سالم به دست برصدار و مجروح قطع مىشود .
( 5 )
مسألهء 6 - تساوى در محل با وجود آن معتبر است
؛ پس راست به راست و چپ به چپ قطع مىشود .
و اگر راست نداشته باشد و راست را قطع نموده باشد ، چپش قطع مىشود و اگر اصلا دستى نداشته باشد بنابر روايتى كه مورد عمل است و اشكالى در آن نيست پايش قطع مىشود .
و آيا پاى راست در قطع دست راست و پاى چپ در دست چپ مقدم مىشود يا هر دو مساوى باشند ؟ دو وجه است . و اگر چپ را قطع كند و خودش داراى چپ نباشد ظاهرا راست قطع مىشود ، البته اشكال دارد . و در صورت نبود آنها پاى او قطع مىشود . و اگر كسى كه پا ندارد .
پاى او را قطع كند آيا عوض پاى او ، دست او قطع مىشود ؟ در آن وجهى است كه خالى از