( 1 )
مسألهء 16 - اگر بعضى از چيزها مانند گندم و جو و روغن و ذغال و غير اينها را از سودى كه برده براى مخارج سالش بخرد
و در آخر سال مقدارى از آنها زياد بيايد ، دادن خمس آن واجب است - كم باشد يا زياد - و امّا اگر فرش يا ظرف يا است و مانند اينها را - از چيزهايى كه با باقى ماندن عين آنها مورد استفاده قرار مىگيرد - بخرد ظاهر آن است كه خمس آنها واجب نمىباشد مگر وقتى كه از محلّ حاجت او بيرون رود كه در اين صورت احتياطا خمس آنها واجب است .
( 2 )
مسألهء 17 - اگر براى سكونتش نيازى به خانه مثلا داشته باشد
و نتواند آن را بخرد مگر از درآمدش در طول چند سال ، اقوى آن است كه در صورتى كه در هر سال بعضى از احتياجات خانه را بخرد ، جزء مؤونه مىباشد ؛ پس در يك سال مثلا زمين آن را و در سال ديگر سنگها و در سال سوم چوبهاى آن را مىخرد و هكذا ، يا مثلا زمين آن را مىخرد و در طول چند سال ، قيمت آن را مىپردازد در صورتى كه غير از اين طور برايش ممكن نباشد ، و امّا اگر پول را چند سال نگاه دارد به منظور اينكه بخرد ، از مؤونه حساب نمىشود پس دادن خمس آن واجب است ، كما اين كه جمع كردن پشم گوسفند را در طول چند سال به منظور آنكه فرش يا لباسى كه برايش لازم است تهيه نمايد ، در صورتى كه به غير اين صورت برايش ممكن نباشد ، بنابر اقوى از مؤونه حساب مىشود .
و همچنين است خريدن جهاز دخترش از منافع سالهاى - متعدد در هر سال مقدارى جهيزيّه ، كه از مؤونه حساب مىشود ، بر خلاف اينكه پولها را جهت خريدن آن جمع نمايد ( كه از مؤونه حساب نمىشود ) .
( 3 )
مسألهء 18 - اگر در اثناى سال درآمد ، بميرد
ملاحظهء كم كردن مخارج بقيهء سال - بر فرض حيات او - ساقط مىشود ، و خمس آنچه را اضافه بر مخارجش تا وقت مردن ، دارد ، واجب مىباشد .
( 4 )
مسألهء 19 - اگر مال ديگر داشته باشد كه خمس آن واجب نيست
، اقوى آن است كه جايز است مؤونه را فقط از ربح هزينه نمايد اگر چه احتياط آن است كه مؤونه را بر ربح و آن مال ، تقسيم نمايد .
ولى اگر كسى ديگر به جهت وجوب يا تبرّع - ، مؤونه او - را به - عهده بگيرد ، مؤونه حساب نمىشود و خمس تمام سود واجب است .
( 5 )
مسألهء 20 - اگر براى مؤونهاش در اول سالش ، قرض نمايد
يا بعضى از چيزهاى مورد نيازش را به ذمّه بخرد يا قبل از پيدا شدن سود قسمتى از سرمايه را در مؤونهاش مصرف نمايد برايش جايز است به همان اندازه از سود كم كند ( و خمس بقيه را بدهد ) .