اوّل : اتفاق بر نسخ نوع اوّل و شهرت بر وقوع نسخ از نوع دوم .
دوّم : اخبار .
دليل سومى هم در اين مورد اقامه شده است و آن هم استناد به آيه ذيل مىباشد :
ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها . . .
« 1 » از قتاده روايت شده است كه مىگفت :
« . . . آيه توسط آيه ديگرى نسخ مىشد كه به دنبال آن آمده بود . و پيامبر - ص - آيهاى يا آياتى را مىخواند . سپس اين آيات فراموش مىگشتند و مرفوع مىشدند . . . » « 2 » .
از حسن بصرى در تفسير آيه فوق آمده است كه : « آياتى آموخته مىشد سپس آنها را فراموش مىكرد . لذا از اين آيات منسوخ در قرآن فعلى چيزى نيست كه شما بخوانيد . . . » « 3 » . روايات ديگرى هم از عبيد بن عمير ، ابن عباس ، ابو العاليه و ابن عمر ، گوياى همين مطلب است « 4 » .
همچنين براى اثبات نسخ تلاوت به دو آيه زير تمسك كردهاند :
سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
« 5 » استثناء ، دليل جواز نسخ مىباشد .
وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ
« 6 » .
جواب دلايل فوق
ليكن ما دلايل اقامه شده را وافى به مقصود نمىدانيم به دلايل زير :
1 و 2 - دربارهء اتفاق ادعا شده و اخبار بايد بگوئيم : غير از مخالفت تمام اماميه ، غزالى مىگويد : « . . . گروهى مىگويند : نسخ تلاوت اساسا ممتنع است . . . » « 7 » همچنين
هامش
( 1 ) سورهء بقره ، آيهء 106 . استدلال به اين آيه را سرخسى در كتاب خود ذكر مىكند . اصول سرخسى ، ج 2 ، ص 78 .
( 2 ) تفسير جامع البيان ، ج 1 ، ص 379 . و الدر المنثور ، ج 1 ، ص 105 به نقل از : جامع البيان ، عبد بن حميد و ابو داود در : الناسخ .
( 3 ) تفسير جامع البيان ، ج 1 ، ص 378 . و الدر المنثور ، ج 1 ، ص 105 به نقل از : تفسير جامع .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 1 ، ص 104 و 105 به نقل از : آدم ، ابن جرير ، بيهقى ، ابو داود ، ابن ابى حاتم ، حاكم ( الكنى ) ، ابن عدى ، ابن عساكر و طبرانى .
( 5 ) سوره اعلى ، آيه 6 و 7 .
( 6 ) اصول سرخسى ، ج 2 ، ص 78 .
( 7 ) المستصفى ، ج 1 ، ص 123 .