از صنع مدبرى حكيم است ؟ سپس مىفرمايد : وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ : از نعمتها و احسان خدا اين است كه : براى شما شب و روز آفريده است تا در شب بياراميد و در روز بطلب معاش پردازيد . باشد كه در برابر نعمت شب و روز و ديگر نعمتها شكرگزارى كنيد . وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ : روزى كه آنها را ندا كرده ، ميفرمايد : كجايند آنهايى كه به زعم شما شريك من بودند ؟ تفسير اين آيه گذشت . تكرار آن بخاطر اين است كه در مرتبهء اول ميخواست كه آنها بر غوايت و گمراهى خود اقرار كنند و در اينجا ميخواهد به آنها بفهماند كه از اقامهء برهان عاجز هستند . وَ نَزَعْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً : از ميان هر امتى رسولش را بيرون مىآوريم تا شهادت دهد كه در ميان آنها تبليغ رسالت كرده و آنها چه اعمالى انجام دادهاند ؟ برخى گويند : شاهدان خوبان هر امتى هستند و معلوم است كه هيچ عصرى از وجود چنين افرادى خالى نيست و همينها گواه مردمند . فَقُلْنا هاتُوا بُرْهانَكُمْ : به آنها گوئيم : هر دليلى بر درستى و صحت راه و رسم خود داريد بياوريد . فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ : آنها گرفتار بهت و حيرت مىشوند ، زيرا دليلى ندارند كه بياورند و ميدانند كه راه و رسم شما حق است و آنچه خدا بر شما نازل كرده ، باطل نيست و حجت از آن خدا و رسول اوست . از اينرو ناچار سر تسليم فرو مىآورند . زيرا كسى كه از عهدهء استدلال بر نيايد چارهاى جز تسليم ندارد . وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ : و افتراها و دروغها و بتهايى كه پرستيدهاند از دستشان خارج مىشود و آنها را گم ميكنند .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۸ — صفحه 229
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۲۲۹