مذحج و حمير و انمار است . خثعم و بجيله از انمار است . إِنِّي وَجَدْتُ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ : زنى ديدم كه حاكم بر مقدرات ايشان بود و احدى بر او اعتراضى نداشت . وَ أُوتِيَتْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ : همه چيز به او داده شده بود . اين جمله اخبار از گسترش ملك اوست . يعنى همهء چيزهايى كه مورد نياز ملوك است در اختيار داشت . حسن گويد : اين زن بلقيس دختر شراحيل ملكهء سباست . مقاتل گويد : 312 رئيس تحت مشورت او بودند و هر كدام از اين رئيسان هزار مرد جنگى در اختيار داشت . وَ لَها عَرْشٌ عَظِيمٌ : او را تختى بود بزرگتر از تخت تو و جلو تخت او به ياقوت سرخ و زمرد سبز و عقب آن از طلا و به جواهرات رنگارنگ ، تزيين شده بود . او را هفت خانه بود و هر خانهاى درى داشت بسته . ابن عباس گويد : تخت بلقيس از لحاظ طول و عرض و ارتفاع ، هر كدام سى ذراع بود . ابو مسلم گويد : مقصود از عرش ، مملكت است . وَجَدْتُها وَ قَوْمَها يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ : مشاهده كردم كه او و مردم همگى خداى يكتا را فراموش كرده ، سجدهء خورشيد ميكنند و شيطان اعمال آنها را در نظرشان آرايش داده است . فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لا يَهْتَدُونَ : شيطان آنها را از راه حق باز داشته ، از هدايت محروم شده بودند . جبائى گويد : هدهد عارف به خدا نبود . اين مطلب را آن طورى بيان كرد كه كودكان ما بيان مىكنند . زيرا تكليف مخصوص فرشتگان و جنيان و انسان است . همانطورى كه بچههاى ما عبادتهاى ما را مىبينند و تصور مىكنند كه خلاف آن باطل است ، هدهد هم كه اعمال سليمان را ديده بود ، تصور كرد كه خلاف عمل سليمان
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۸ — صفحه 98
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۹۸