قُلْ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ : بگو : چرا تفكر نميكنيد تا بدانيد كه خدايى كه بر خلق قادر است ، بر زنده كردن هم قادر است . زيرا زنده كردن مردگان دشوارتر از خلقت موجودات نيست ، سپس براى تأكيد استدلال مىفرمايد : قُلْ مَنْ رَبُّ السَّماواتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ : به آنها بگو : مالك آسمانها و متصرف در آنها و مالك عرش و مدبر آن كيست ؟ زيرا آنها مقر بودند كه خداوند آفريننده آسمانهاست و فرشتگان سكنهء آسمانهايند و عرش عبارت از ملك است . سَيَقُولُونَ لِلَّهِ : خواهند گفت كه خداى آسمانها و عرش خداوند است و همهء اينها از آن خدا است . قُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَ : اكنون دليلى ندارند . بنا بر اين به آنها بگو : چرا از عذاب خدا نمىپرهيزيد و توحيد را منكر مىشويد و در عبادت شريك براى خدا قرار ميدهيد و قيامت را منكريد ؟ قُلْ مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ : ملكوت صفت مبالغه از ملك است ، نظير جبروت و رهبوت . مجاهد گويد : « مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ » يعنى خزانههاى چيزها ، پس مقصود اين است كه بگو : ملك حقيقى چيزها يا خزانهء چيزها بدست كيست ؟ وَ هُوَ يُجِيرُ وَ لا يُجارُ عَلَيْهِ : او هر كه را بخواهد از بدى حفظ مىكند و هر كه را نخواهد حفظ نميكند . احتمال داده مىشود كه : منظور از آن همين دنيا باشد . يعنى اگر كسى بخواهد بندهاى را بدى برساند خدا مىتواند جلوگيرى كند و اگر خدا بخواهد بندهاى را گرفتار كند ، كسى نميتواند او را حفظ كند . احتمال ديگر اين است كه : منظور آخرت باشد . يعنى در آخرت بندگان را از عذاب حفظ مىكند و كسى ديگر نميتواند حفظ كند . إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ : اگر اين را ميدانيد ، اجابت كنيد . سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ فَأَنَّى تُسْحَرُونَ : خواهند گفت از خداست . بگو : پس چرا حق را باطل و صحيح را فاسد مىپنداريد ؟ با اينكه حق واضح و از باطل جداست . برخى گويند : يعنى چگونه از تشخيص حق نابينا شده و از آن منع ميكنيد ؟ برخى
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١٧ — صفحة 72
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٧٢