لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ وَ عَتَوْا عُتُوًّا كَبِيراً : سوگند كه اينان با اين سخنانشان در پى كبر و خود پسندى برخاستهاند و سخت در پى طغيان و عنادند و فرمان خدا را تمرد كردهاند . اكنون اعلام مىكند كه در روز قيامت ، آنها فرشتگان را خواهند ديد : يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلائِكَةَ لا بُشْرى يَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِينَ : روزى فرشتگان را خواهند ديد كه هيچكس مردم مجرم را نويد به بهشت و پاداش نخواهد داد . مقصود از مجرم در اينجا كافر است . وَ يَقُولُونَ حِجْراً مَحْجُوراً : فرشتگان در آن روز به آنها مىگويند : حرام است بر شما كه كسى شما را نويد دهد . برخى ميگويند : در دوران جاهليت رسم بود كه هر گاه در ماههاى حرام كسى به كسى بر مىخورد كه از او مىترسيد ، به او ميگفت : « حِجْراً مَحْجُوراً » يعنى به - احترام اين ماه ، بر تو حرام است كه متعرض من شوى و بدينوسيله جلو تجاوز او را ميگرفت . در روز قيامت همه مجرمين همين عبارت را در برابر ملائكه بر زبان مىآورند به اميد اينكه برايشان نفعى داشته باشد . برخى گويند : يعنى فرشتگان به آنها مىگويند : جز كسى كه خدا را به يگانگى شناخته ، نمىتواند وارد بهشت شود . برخى گويند : يعنى فرشتگان به آنها مىگويند : حرام است بر شما كه پناه بياوريد ، هيچكس به شما پناه نخواهد داد . وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً : ما به كردار آنها مىپردازيم و آن را به صورت غبار پراكندهاى در مىآوريم كه هيچ فايدهاى براى آنها نداشته باشد . اين قسمت از نظر فن بلاغت عجيب است . زيرا ميخواهد بگويد : همچون كسى كه به چيزى روى مىآورد كه آن را نمىپسندد و قصدش ديگرگون ساختن آن است ، ما نيز بكردار ناپسند و مكروه آنها روى مىآوريم و آن را بر باد ميدهيم . مقصود اين است كه آنها در دنيا كارهايى كردهاند كه از آنها اميد فايده
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۷ — صفحه 197
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۱۹۷