پنهان نيست . برخى گويند : يعنى از آنچه پيش روى ايشان است در آخرت و از آنچه پشت سر ايشان است در دنيا ، آگاهى دارد . وَ لا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً : اما آنها بمقدورات و معلومات خداوند آگاه نيستند . يا اينكه بكنه عظمت او آگاه نيستند . برخى گويند : يعنى هيچكس بكردار گذشته و آيندهء ايشان آگاه نيست ، مگر آنكه خدا آگاهش كرده است . برخى گويند : يعنى خدا را به حواس درك نميكنند تا به او احاطهء علمى پيدا كنند . وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ : صورتها در برابر خداوند كه زنده و پايدار است ، همچون صورت اسيران به حال خضوع و خوارى درمىآيند و در برابر فرمان او تسليم هستند . بديهى است كه اثر خوارى بر پيشانيها ظاهر مىشود . برخى گويند : منظور از « وجوه » سران و زمامداران هستند كه خوار و خفيف مىشوند و از اريكهء قدرت سقوط مىكنند . وَ قَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً : آنهايى كه گرفتار شرك شدهاند ، زيانكارند . يا اينكه آنهايى كه ستمكار و كافر وارد محشر مىشوند ، ثوابى نمىبرند . وَ مَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا يَخافُ ظُلْماً وَ لا هَضْماً : كسانى كه خدا را اطاعت كنند و خدا را بشناسند و دين و محتويات آن را تصديق كنند ، بيمى ندارند كه به آنها ظلم شود و بر گناهان ايشان افزوده شود يا از حسنات ايشان كاسته گردد . بنا بقرائت نهى ، يعنى بايد از ظلم و نقصان نترسد . بديهى است كه نهى از ترس ، امر به ايمنى است . اين آيه ، دلالت بر بطلان تحابط دارد . « 1 »
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۶ — صفحه 75
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۷۵
پاورقی
( 1 ) - مرحوم طبرسى در اينجا مطلب را بطور سربسته گفته و گذشته است . با مراجعه به آيات قرآنى معلوم مىشود كه حبط عبارت است از باطل شدن عمل خوب ، بواسطهء كفر و شرك و . . .