پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۴ — صفحه 97

پدیدآورندگان:

ص۹۷

مؤمن و نيكوكار را نويد مىدهد كه در برابر طاعات ايشان را پاداشى بزرگ است . وَ أَنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً : و نيز ايشان را نويد مىدهد كه براى مردمى كه به عالم آخرت ، ايمان ندارند ، عذاب دردناك جهنم ، مهيا كرده‌ايم . علت اينكه عذاب را اجر مىنامند ، اين است كه همچون اجرت ، در برابر عمل قرار مىگيرد . دادن پاداش بنفع مردم مؤمن و بر خداوند واجب است ، زيرا از راه فضل و كرم ، بر خويشتن واجب كرده است كه پاداش نيكان را عطا كند . وَ يَدْعُ الْإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَيْرِ : در بارهء معناى اين جمله اقوالى است : 1 - گاهى كه انسان دچار خشم شده است ، در بارهء خود و بستگان و مال خود دعايى مىكند كه نبايد مستجاب شود . همانطورى كه در حال عادى بسود خود دعا مىكند . بديهى است كه اگر چنين دعايى مستجاب شود ، موجب بيچارگى و هلاك دعا كننده ، خواهد شد ، لكن خداوند چنين دعايى را بفضل و رحمت خود مستجاب نمىكند . اين معنى از ابن عباس و حسن و قتاده است . 2 - مقصود اين است كه : انسان گاهى براى اينكه زودتر منفعت بدست آورد ، طلب شر مىكند . 3 - يعنى همانطورى كه انسان امور مباح را بوسيلهء دعا مسألت مىكند ، چيزهاى حرام را هم درخواست مىكند . وَ كانَ الْإِنْسانُ عَجُولًا : يعنى انسان شتابزدگى مىكند و همانطورى كه در بارهء خود دعاى خير مىكند ، دعاى شر ، مىكند . ابن عباس گويد : يعنى انسان بر هيچ يك از غم و شادى صبر نمىكند و بىتاب است . نيز از وى روايت شده است كه منظور آدم است كه چون نفخهء الهى بنافش رسيد ، عجله كرد و خواست برخيزد ، ولى نتوانست . در اينجا خداوند فرزندان آدم را در شتابزدگى تشبيه به آدم كرده است . مقصود از شتابزدگى ، خواستن چيزى است كه وقت آن نرسيده است . وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ : شب و روز را دو دليل قرار داديم كه بر يگانگى