پرش به محتوای اصلی

ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۱۴ — صفحه 140

پدیدآورندگان:

ص۱۴۰

اين آيه است : لَقَدْ وَصَّلْنا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ ( قصص 51 ) بديهى است كه تذكر بهتر از ذكر است ، زيرا به تدبر شباهت دارد و مقصود « ذكر يا تذكر » در مقابل فراموشى نيست . مثل كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ ( ص 29 : كتاب مباركى كه بر تو نازل كرديم تا در آيات آن بينديشند و خردمندان بوسيلهء عقل خود آن را دريابند ) . شايد قرائت اول ، اين آيه است خُذُوا ما آتَيْناكُمْ بِقُوَّةٍ وَ اذْكُرُوا ما فِيهِ ( بقره 63 : آنچه به شما داديم با نيرو بگيريد و آنچه در آن است درك كنيد ) بنا بر اين « ذكر » نيز به معناى ادراك آمده است . منظور ، ياد آورى ، كه در مقابل فراموشى است ، نيست . اهل مدينه و شام و ابو بكر « كما يقولون » و « يسبح له » به ياء خوانده‌اند . ضمير « يقولون » به مشركين بر مىگردد . بصريان « كما تقولون » به تاء و « عما يقولون » به ياء و « تسبح له » به تاء خوانده‌اند . حفص اولى و دومى را به ياء و سومى را به تاء خوانده است . در مورد « عما يقولون » دو احتمال است : 1 - عطف است بر « كما يقولون » 2 - خداوند خويشتن را از دعوت آنان منزه ساخته ، مىفرمايد : از آنچه آنها مىگويند ، خداوند برتر و منزه است . در مورد « يسبح » هم به تاء صحيح است ، هم به ياء .

مقصود :

اكنون خداوند با آنان كه قبلا از آنها ياد شد . به بحث و گفتگو پرداخته ، مىفرمايد : وَ لَقَدْ صَرَّفْنا فِي هذَا الْقُرْآنِ لِيَذَّكَّرُوا : ما در اين قرآن ، دليلهاى خود را - كراراً - ذكر مىكنيم و معانى و مثل‌ها و هر چه كه عبرت آموز و حكمت آميز است به تفصيل ياد مىكنيم ، تا آنها در بارهء آن بينديشند و به حق بودن آن يقين پيدا كنند . قسمت‌هايى كه از اين جمله حذف شده ، بخاطر دلالت كلام و علم شنونده است . وَ ما يَزِيدُهُمْ إِلَّا نُفُوراً : اما اين كافران ، از اين مطالب ارزنده ، بهره‌اى