لَعَنَهُمُ اللَّهُ . . . »
( احزاب 57 ) يعنى : آنان كه اولياى خدا و رسولش را آزاد كنند ، خداوند در دنيا و آخرت ، آنها را لعن مىكند . در تاييد همين مطلب ، ابن عباس هم در تفسير اين آيه گفته است : يعنى امر خدا براى كشتن آنها صادر گردد . 2 - ما بدليل عقلى ميدانيم كه خداوند از جايى بجايى نمىرود ، بنا بر اين منظور اين است كه آيات با عظمت خداوند بيايند . ( به تقدير : « أو يأتي ربك بجلائل آياته » 3 - زجاج گويد :
يعنى عذاب هلاك كنندهء خداوند ، در همين دنيا يا در قيامت بر ايشان نازل شود . « 1 »
أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ
: يا اينكه يكى از آيات خداوند ، نظير خارج شدن شتر يا طلوع خورشيد از مغرب ، ظاهر شود . اين معنى از مجاهد و قتاده و سدّى است . از پيامبر گرامى اسلام روايت شده است كه : بوسيلهء اعمال بد ، در انتظار شش چيز باشيد :
طلوع خورشيد از مغرب ، خارج شدن شتر ، دجال ، دود ، مرگ و قيامت .
يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ
:
روزى كه بعضى از آيات پروردگارت ظاهر شود و آنها را ناچار كند كه معرفت پيدا كنند و تكليف - كه با اضطرار و ناچارى سازش ندارد - از ميان برود ، ديگر ايمان آوردن كسى كه قبلا ايمان نياورده ، به حالش سودى ندارد ، زيرا با ظاهر شدن نشانههاى قيامت ، در توبه بسته مىشود و هر كسى ناچار مىشود كه خدا را بشناسد و نيك و بد را از يكديگر جدا گرداند و مىداند كه اگر كار بد كرده يا نيكىها را انجام نداده ، گرفتار و درمانده است ، از اينرو ناچار مىشود كه كار نيكو كند و از زشتى دور شود . ولى تنبّه اجبارى و خوب شدن اضطرارى فايدهاى ندارد .
أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً
: اينهم دنبالهء سابق است . يعنى : كسى كه قبلا كار نيكى انجام نداده ، آن روز ديگر نيكو كار شدنش سودى ندارد . در اينباره نيز اقوالى است : 1 - اين مطلب را از لحاظ غلبه دادن جانب كسانى كه در ايمانشان كار خير كردهاند ، بيان مىكند ، زيرا بيشتر كسانى كه از ايمانشان نفع مىبرند ، آنهايى هستند كه در
هامش
( 1 ) اين اقوال با توجه به« أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ »حقيقت مطلب را روشن نميكنند . پس مقصود كشف تام توحيد است .