بيان آيهء 14 - 15
لغت
فطرة : آفرينش موجودات و آوردن آنها از نيستى به هستى . ابن عباس گويد : من معناى « فاطر » را نفهميده بودم . تا اينكه دو نفر عربى كه بر سر چاهى اختلاف داشتند ، نزد من آمدند و يكى از آنها گفت : « انا فطرتها » يعنى : من از اول چاه را حفر كردهام .
اعراب
غَيْرَ اللَّهِ
: مفعول دوم « اتخذ »
إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي
: ممكن است جملهء معترضه باشد و محلى از اعراب نداشته باشد و ممكن است جملهء حاليه باشد در هر صورت ، جواب شرط محذوف است .
شان نزول
گفتهاند : اهل مكه ، به پيامبر گفتند :
- دين قومت را رها كردى . ميدانيم كه اين كار را از روى فقر انجام دادهاى . ما مقدارى از اموال خود را به تو مىدهيم كه از همهء ما ثروتمندتر شوى .
به همين مناسبت ، آيه نازل شد .
مقصود
قُلْ أَ غَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
: به اين مشركين بگو :
چگونه ممكن است از خدايى كه آسمانها و زمين را از نيستى بهستى آورده است ، دور شوم و جز او را ولى و سرور و صاحب اختيار خود قرار دهم ؟
ولىّ ، كسى است كه صاحب اختيار كسى باشد . مقصود اين است كه من كسى را جز خدا ولى خودم قرار نميدهم ، لكن جمله را به صورت پرسش آورده ، تا در بيان مقصود ، رساتر باشد .