بيان آيهء 36 - 37
اعراب
ان : خبر آن « لو » و ما بعد آن
وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
: ممكن است حال و ممكن است عطف بر خبر « ان » باشد .
جايز نيست كه « جمله شرط » در محل حال و خبر « ان »
« يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا »
باشد ، زيرا در حقيقت ، جمله شرط ، مورد اعتماد و فايدهء كلام است .
بخصوص كه
« يُرِيدُونَ أَنْ . . . »
خود در راس آيهاى ديگر قرار دارد .
ما تُقُبِّلَ
: جواب شرط . « ما » در جواب « لو » و در جواب « قسم » واقع مىشود ، لكن در جواب « ان » واقع نميشود ، زيرا حرف « ما » صدارت طلب است و در اين موارد به اين جنبهء آن لطمهاى وارد نميشود ، زيرا « لو » عملى نمىكند ، بر خلاف « ان »
مقصود
اكنون خداوند از عاقبت شوم كفار خبر داده ، مىفرمايد :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً
: آنان كه كافر شدند ، اگر هر كدام از آنها را حكومت و ثروت تمام زمين باشد . . .
وَ مِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ
: و مثل آن را نيز اضافه داشته باشند و همه را بدهند براى نجات از كيفر روز قيامت . . .
مِنْ عَذابِ يَوْمِ الْقِيامَةِ ما تُقُبِّلَ مِنْهُمْ
: از آنها پذيرفته نميشود .
وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
: و براى آنها عذابى دردناك است .
يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ
: ابو على جبايى گويد : يعنى آرزو مىكنند كه از آتش دوزخ خارج شوند ، زيرا اراده ، در اينجا به معناى تمنى است . حسن گويد : اراده در اينجا به معناى حقيقى است . يعنى هر چه آتش آنها را به شعلهء خود مىسوزاند ، ميل مىكنند كه از آن خارج شوند . مثل :
« كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها أُعِيدُوا فِيها »