كعبه و هم سقايت حاجيان را بر عهده داشته باشد . اين قول از ابن جريج است . لكن اگر چه اين قول هم صحيح و روايتى كه در بارهء آن هست . درست است ، لكن دو قول اول مورد اعتمادند . چه بمقتضاى دليل هر گاه امرى در موردى خاص صادر شد ، نبايد آن امر را به آن مورد اختصاص داد ، بلكه بايد بعموم آن عمل كرد .
وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ
: به زمامداران امر مىكند كه در ميان مردم به عدالت حكم كنند . نظير آن ، اين آيه است :
« يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ »
( سوره ص 26 اى داود ، ما ترا در زمين خليفه و زمامدار كردهايم پس در ميان مردم به حق حكم كن ) . روايت شده است كه پيامبر گرامى به على فرمود : « ميان دو طرف دعوا ، در نگاه كردن و سخن گفتن مساوات برقرار كن » « 1 » و نقل شده است كه : دو بچه خط خود را پيش امام حسن ع بردند و از وى خواستند كه بگويد كداميك از خطها بهتر است . على ع كه آنها را مىديد ، فرمود :
« پسرم در بارهء حكم خود دقت كن ، كه خداوند در روز قيامت ، از همين حكم نيز از تو سؤال خواهد كرد » « 2 »
إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ
: موعظهء خداوند در بارهء رد امانت و نهى از خيانت و حكم به عدالت ، به حال شما خوب است . معناى موعظه ، امر به معروف و نهى از منكر است .
برخى گفتهاند : موعظه ، امر به نيكى و نهى از بدى است .
إِنَّ اللَّهَ كانَ سَمِيعاً بَصِيراً
: خداوند به همهء شنيدنيها و ديدنيها شنوا و بيناست . برخى گفتهاند : يعنى بگفتار و كردار شما عالم است . آوردن « كان » به اين منظور است كه بگويد : خداوند از ازل شنوا و بينا بوده است .
هامش
( 1 ) -
سو بين الخصمين فى لحظك و لفظك
( 2 ) - يا بنى ، انظر كيف تحكم فان هذا حكم و اللَّه سائلك عنه يوم القيامه