گفتارى پيرامون « أم » : « 1 »
« أم » براى معادله به كار مىرود و معادله بر دو نوع است : معادله براى همزهء استفهام ، معادله براى همزهء تسويه . تعريف معادله : دو اسمى را گويند كه درباره آنها سؤال شده باشد كه بر سر يكى از آنها همزه و بر ديگرى « أم » قرار مىگيرد ، در پرسش از انجام فعل نيز چنين است . مثال اوّل ( با اسم ) ؛ مانند « أشرب زيد أم عمرو ؟ » ، يعنى كدام يك از آنها نوشيدند ؟ با فعل ؛ مانند « أصرفت زيدا أم حبسته ؟ » « 2 » با يكى از دو فعل ، همزه و با ديگرى « أم » به كار رفته است . مثال دوم با همزهء تسويه است كه در اين صورت « أم » با همزهء استفهام مساوى است ؛ مانند ( سواء على أزيد فى الدار أم عمرو ) « 3 » لفظ « تسويه » همان لفظ استفهام است در حالى كه خبر است ؛ مانند « اختصاص » كه با لفظ ندا مىآيد ولى ندا نيست . معناى « تسويه » اين است كه به يك سان بودن دو چيز خبر داده شود ، مانند اين كه كسى بگويد : سواء علىّ أيّهما قام ، و استوى عندى عدم العلم بأيّهما فى الدّار ، « 4 » يا مانند قول پروردگار : سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ « 5 » ( بقره ، آيهء 6 ) ، و يا سَواءٌ عَلَيْنا أَ جَزِعْنا أَمْ صَبَرْنا « 6 » ( ابراهيم ، آيهء 21 ) . « ام » در هر دو نوع معادله ، حرف عطف است ، أم گاهى « منقطعه » بوده و به معناى « بل » است . آن را منقطعه ناميدهاند ؛ زيرا ما بعد آن از ما قبلش جدا و منقطع است در