نقيع و برخى از واديهاى فرع در ديار آنهاست . همچنين واديهايى كه ميان كوههاى بلادشان است . در جنوب ديار مزينه ديار خزاعه در ارتفاعات واقع در راه ميان مكه و مدينه است . مشهورترين منازلشان عسفان و خيف سلّام و خيف نعم و رابغ و قديد و امج و غزل و ذو دوران و كليّه بود . كليّه واديى است كه از كوه شمنصير مىآيد و ميان هرشى و جحفه جريان دارد .
اما كنانه ؛ ديارشان اراضى پست ساحلى نزديك به مكّه بود و تا سواحل واقع در جنوب غربى مكه امتداد داشت و با ضمره و غفار و خزاعه در شمال ، هذيل در جنوب آميخته بود .
بيشتر واديهايى كه از مرتفعات سراة به دريا مىريزد بالاى آن هذيل است و پايين آن كنانه .
از اين واديهاست : حدثه و حليه و سعيا و عجن و مركوب و معلكان و وصيف .
از ارتفاعات بلاد ايشان تضرع و تضارع و سلّام و شارق و وتر است و آبهايشان عبارتند از تلاعه و حذارق و معيط و آن آبى است در آن سوى ثافل - و از واديهايشان شاجن و صارى و احليل است .
در خمّ مردمى از خزاعه و كنانه بودند و ودّان از آن ضمره و غفار و كنانه بود .
ديار هذيل در ارتفاعات غربى مكه است . كوههايشان از كوههاى سراة است . واديهاى بالايى و درههاى غربى متعلق به آنهاست . « 1 »
ديار هذيل در ارتفاعات است و اراضى پست ساحلى از آن كنانه است . و ما از واديهايى كه قسمت بالاى آنها از هذيل و قسمت پايين آنها از كنانه است نام برديم .
از منازل هذيل عرج و شمنصير و جرف در مدان و غمران در عسفان و كبكب و ذو المجاز - آن سوى كبكب - و نخلهء يمانى و نخلهء شامى و مراخ در ميان دو نخله بود . « 2 »
از مشهورترين عشاير هذيل بنى ولحيان بود . سادنان سواع در رهاط از ايشان بودند . از منازلشان عسفان بود . ديگر از منازلشان عبارت بود از غران كه واديى است ميان امج و عسفان و تا سايه كشيده شده و نيز دوران بود كه واديى است كه از شمنصير مىآيد و از منازلشان هده بود ميان عسفان و مكه و نيز رجيع در صدر و رخمه و هزوم و بان . « 3 »
هامش
( 1 ) - بكرى ، ص 88 .
( 2 ) - ياقوت ج 2 ، ص 771 ، ج 4 ، ص 197 .
( 3 ) - ياقوت ، ج 2 ، ص 771 ، ج 4 ، ص 197 .