در ديد روانشناسى مثلا
مَنْ كانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ
« 1 » مرتبط به بحث اعتماد به نفس مىگردد چنان كه در ديد تاريخى همين آيه مرتبط به موضع نگرفتن در برابر جبر تاريخ مىشود .
در ديد منطقى
قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ . . .
اهمّيّت قياس برهانى را مىرساند و . . .
قرآن همهء اينها را دارد و منحصر به هيچ يك نيست ، ليكن هدف بحثهاى قرآنى چيزى برتر از اينهاست و آن ديد " هدايتى " است ، هدايت جامعهها و فردها به سعادت فردى و اجتماعى و نشان دادن عوامل سعادت .
اين ديد ، ديد اساسى قرآن است و قرآن خود چنين مىگويد :
ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ
« اين است كتاب ، بىشك كه هدايت مردم با تقوى است » .
در اين ديد مسائل هدايت بررسى مىشود ، هدايت به پاكى فرد و جامعه ، عوامل اين هدايت ، تقوى و راه تقوى ، " فلاح " و راه فلاح اجتماعى ، روابط مسلمانان با كفّار و دشمنان با دوستان مؤمن ، با رهبران حكومتى ، روابط رهبران با ساير حكومتها ، نظارت مردم بر پاكى جامعه ، انتخاب گروهى به اين عنوان ، تحريم ثروت ، ثروتاندوزى به طورى كه راههاى اساسى جامعهء اسلامى بىپول بماند ، مالياتهاى اجتماعى و حكومتى و غيره بررسى مىشود .
هامش
( 1 ) . سورهء حج ، آيهء 15 .