سخن آخر
دربارهء زبان قرآن و شناخت روش سخن اين كتاب الهى بايد بيش از اين دقّت نمود . اين مباحث نگرشى كوتاه به اين كتاب مقدّس براى شناخت زبان خاصّ آن بود كه به نظر من با زبان معمول عرب فرق دارد . آن چه ذكر شد يك نظريهاى بود در متد تفسير قرآن كه البته ادّعاء قطعى بودنش را ندارم .
آهنگ كلام را هم بايد از خصوصيّت سخن جدا ندانست بسيارى مطالب را حتّى در سخنان معمولى خودمان از آهنگ كلام مىشناسيم . يك قسمت بحث آهنگ سخن مخصوص به همان هنگام تكلّم است كه از نحوهء اداء سخن مىتوانيم بفهميم كه خبر است يا استفهام ، تعجّب است يا انكار . ولى برخى مطالب را هم مىتوان از آهنگ ثابت كلام استفاده نمود كه در نوشته هم محفوظ مىماند . سورههاى قرآنى از نظر آهنگ و كوتاه و بلند بودن كلمات متفاوتند . آهنگ سورههاى بزرگ مدنى با سورههاى متوسّط و با سورههاى كوتاه مكّى فرق دارد . با ممارست زياد مىتوان فهميد كه آياتى كه جنبهء حمد و ستايش خدا را دارد با آياتى كه در مقام رجم و طرد شيطان و شيطانهاست تفاوت دارد .