كتاب - نص خبر متواتر - اجماع قطعى - خبر واحدى كه شامل قرائن قطعى باشد .
حكم عقل مستقل آنست كه عقل در فهم آن محتاج بامر خارج نباشد ، بلكه فقط بادراكات عقلى فهميده شود ، مانند اثبات واجب الوجود و عدل و صفات او .
حكم عقل غير مستقل آنست كه عقل در ادراك آن محتاج بامر خارج وجدانى باشد تا بكمك آن حكم نمايد مثل اثبات نبوت پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و سلّم يا پيغمبر ديگرى كه بايد در خارج ثابت شود كه شخص او دعوت نبوت كرده و اقامه معجزه نموده و داراى شرايط نبوت و فاقد موانع آن بوده تا عقل حكم كند كه او پيغمبر است .
و ضرورى دين امريست كه جميع فرق مسلمين از عالم و عامى بر او متفق باشند مثل معاد جسمانى .
ضرورى مذهب امريست كه كليه افراد شيعه اثنا عشرى از علماء و عوام بر او متفق باشند مانند رجعت .
و مقصود از نص كتاب آيات صريحى است كه دلالت آنها قطعى و يقينى باشد و خلاف آن احتمال داده نشود مثل
إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
( بدرستى كه خدا بر هر چيزى توانا است ) .
و ظاهر كتاب آياتيست كه بحسب اوضاع لغت عرب و قواعد لفظى كه بناى عقلاء در محاورات و گفتوشنيدهاى خود اعتماد بر آنها است ، بر امرى دلالت كند ولى احتمال خلاف آن نيز داده شود مانند
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ
( اى كسانى كه گرويدهايد بعهدها وفا كنيد ) .
و متشابه عبارتى است كه دلالت واضح بر معنائى نداشته باشد مانند حروف مقطعه
( الم
-
كهيعص )
و در اصول دين استناد به ظاهر و متشابه قرآن درست نيست زيرا يقين حاصل نميشود ولى در فروع دين عمل به ظاهر جايز است براى اينكه مظنه كافى است و عمل بمتشابه در صورتى كه تفسير آن از پيغمبر يا امام نرسيده باشد جايز نيست .